Sự phát sinh đột biến gen phụ thuộc vào đâu? Đáp án đúng

Câu hỏi: Sự phát sinh đột biến gen phụ thuộc vào:

  • A. mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình.
  • B. cường độ, liều lượng, loại tác nhân gây đột biến và cấu trúc của gen.
  • C. sức đề kháng của từng cơ thể.
  • D. điều kiện sống của sinh vật.

Đáp án đúng là B. cường độ, liều lượng, loại tác nhân gây đột biến và cấu trúc của gen. Đây là những yếu tố quyết định trực tiếp xác suất xảy ra đột biến gen: tác nhân gây đột biến càng mạnh, liều lượng càng cao thì khả năng cấu trúc gen bị biến đổi càng lớn.

Đề trắc nghiệm Sinh học về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát sinh đột biến gen

Vì sao đáp án B đúng?

Đột biến gen là những thay đổi trong cấu trúc của gen, cụ thể là sự thay đổi trình tự nucleotide trên phân tử ADN. Một đột biến chỉ xuất hiện khi có yếu tố làm thay đổi trình tự này, và xác suất đó do hai nhóm yếu tố chi phối, đúng như nội dung phương án B.

Nhóm thứ nhất thuộc về tác nhân gây đột biến. Cường độ và liều lượng của tác nhân càng cao thì xác suất đột biến càng lớn. Loại tác nhân khác nhau có cơ chế tác động khác nhau nên dẫn đến các loại đột biến khác nhau. Nhóm thứ hai thuộc về bản thân gen: cấu trúc của gen cũng ảnh hưởng đến khả năng bị đột biến. Ví dụ, các vùng gen giàu cặp bazơ A-T dễ bị đột biến hơn các vùng giàu G-C, vì cặp A-T chỉ có 2 liên kết hydro nên kém bền vững hơn cặp G-C vốn có 3 liên kết hydro.

Vì sao các phương án còn lại sai?

Phương án A là phương án dễ nhầm nhất. Mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình liên quan đến việc cơ thể biểu hiện tính trạng ra bên ngoài như thế nào, tức thuộc phạm vi biểu hiện kiểu hình, chứ không phải cơ chế làm phát sinh đột biến. Việc một gen có bị biến đổi hay không xảy ra ở mức phân tử ADN, trước khi xét đến kiểu hình.

Phương án C và D không chính xác vì sức đề kháng của từng cơ thể và điều kiện sống của sinh vật chỉ ảnh hưởng gián tiếp đến tần số đột biến. Chẳng hạn, cơ thể sống trong môi trường có nhiều tác nhân mạnh thì có thể gặp đột biến nhiều hơn, nhưng bản thân sức đề kháng hay điều kiện sống không phải yếu tố quyết định trực tiếp sự phát sinh đột biến gen.

Hệ thống kiến thức liên quan

Tác nhân gây đột biến trong chương trình Sinh học thường chia thành hai nhóm chính:

  • Tác nhân vật lý: tia tử ngoại (UV), tia X, tia gamma… gây đột biến nhờ năng lượng bức xạ làm biến đổi cấu trúc ADN.
  • Tác nhân hóa học: các chất tương tự bazơ nitơ, chất gây alkyl hóa… xen vào làm sai lệch trình tự nucleotide khi ADN nhân đôi.

Cần phân biệt hai khái niệm dễ lẫn: sự phát sinh đột biến chịu tác động của tác nhân gây đột biến và cấu trúc của gen; còn sự biểu hiện của đột biến cũng như của tính trạng nói chung phụ thuộc vào kiểu gen và môi trường.

Mẹo ghi nhớ dạng câu hỏi này

Ghi nhớ theo cặp đối lập: đột biến “phát sinh” do tác nhân gây đột biến và cấu trúc gen; đột biến và tính trạng “biểu hiện” qua kiểu gen và môi trường. Khi thấy chữ “phát sinh” trong đề bài, lập tức nghĩ đến tác nhân gây đột biến; thấy chữ “biểu hiện” thì nghĩ đến kiểu hình. Chỉ dựa vào một từ khóa này đã có thể loại nhanh phương án A, C và D.