Câu hỏi: Nam Bộ nước ta có mưa lớn vào giữa và cuối mùa hạ là do tác động kết hợp của
- A. gió mùa Tây Nam từ vịnh Bengal và bão.
- B. dải hội tụ nhiệt đới và hoạt động của frông.
- C. Tín phong bán cầu Bắc và gió mùa Đông Bắc.
- D. Tín phong bán cầu Nam và dải hội tụ nhiệt đới.
Đáp án đúng là B. Dải hội tụ nhiệt đới và hoạt động của frông. Vào giữa và cuối mùa hạ, dải hội tụ nhiệt đới hoạt động mạnh trên khu vực Nam Bộ, nơi không khí nóng ẩm từ hai bán cầu gặp nhau và bốc lên gây mưa; hoạt động của các mặt frông nhiệt đới cộng hưởng khiến mưa càng lớn. Đây chính là cơ chế tạo nên các đợt mưa lớn vào giữa và cuối mùa hạ ở Nam Bộ.
Vì sao đáp án B đúng?
Nguyên nhân gây mưa lớn vào giữa và cuối mùa hạ ở Nam Bộ nằm ở sự kết hợp của hai yếu tố: dải hội tụ nhiệt đới và hoạt động của frông. Mùa hạ, Nam Bộ nằm trong vùng gió mùa Tây Nam mang nhiều hơi ẩm từ vịnh Bengal; song chính vào giữa và cuối mùa hạ, dải hội tụ nhiệt đới mới dịch chuyển lên phía bắc và hoạt động mạnh trên khu vực này.
Dải hội tụ nhiệt đới là vùng không khí nóng ẩm từ hai bán cầu (dòng Tín phong bán cầu Bắc gặp dòng Tín phong bán cầu Nam) hội tụ về nhau. Tại đây, không khí bị nâng buộc lên mạnh, mây dông phát triển theo diện rộng, tạo ra những đợt mưa lớn thường kèm dông. Vùng hội tụ này cũng là nơi hình thành các mặt frông xích đạo — mặt tiếp giáp giữa các khối khí nóng ẩm ở vĩ độ thấp. Sự hoạt động của các frông nhiệt đới khiến quá trình không khí bốc lên diễn ra mạnh hơn, cộng hưởng với dải hội tụ và nguồn hơi nước dồi dào do gió mùa Tây Nam cung cấp, cho ra các trận mưa rất lớn trong nửa sau mùa hạ ở Nam Bộ.
Vì sao các phương án còn lại sai?
A. Gió mùa Tây Nam từ vịnh Bengal và bão: đây là phương án dễ nhầm nhất, vì gió mùa Tây Nam đúng là nguyên nhân chính gây mưa suốt mùa hạ ở Nam Bộ. Tuy nhiên, bão hầu như không tác động trực tiếp đến Nam Bộ: đường đi của bão chủ yếu tập trung ở Bắc Bộ và Trung Bộ, còn Nam Bộ nằm gần xích đạo, ngoài vùng hoạt động chính của bão. Vì thế tổ hợp “gió mùa Tây Nam và bão” không phải cơ chế gây mưa lớn vào nửa sau mùa hạ ở khu vực này.
C. Tín phong bán cầu Bắc và gió mùa Đông Bắc: sai hoàn toàn về thời gian. Gió mùa Đông Bắc hoạt động mạnh vào mùa đông, mang theo không khí lạnh gây rét cho miền Bắc, không hiện diện vào giữa và cuối mùa hạ; Tín phong bán cầu Bắc là gió thổi ổn định, tương đối khô, bản thân nó không tạo mưa lớn diện rộng ở Nam Bộ.
D. Tín phong bán cầu Nam và dải hội tụ nhiệt đới: nửa đúng nửa sai. Dải hội tụ nhiệt đới là yếu tố đúng, nhưng khi Tín phong bán cầu Nam vượt qua xích đạo để vào nước ta thì đã chuyển hướng thành gió mùa Tây Nam, không còn được tính là một yếu tố độc lập; đồng thời phương án này thiếu hoạt động của frông — yếu tố kết hợp quan trọng theo đáp án.
Hệ thống kiến thức liên quan
Để làm tốt dạng câu hỏi này, cần phân biệt từng yếu tố khí tượng theo thời gian hoạt động và khu vực ảnh hưởng:
- Gió mùa Tây Nam: hoạt động vào mùa hạ, mang nhiều hơi ẩm từ vịnh Bengal và Biển Đông, gây mưa lớn cho Nam Bộ và Tây Nguyên.
- Gió mùa Đông Bắc: hoạt động vào mùa đông, mang không khí lạnh dry gây mùa đông rét ở miền Bắc; sang đến Nam Bộ thì tạo nên mùa khô.
- Dải hội tụ nhiệt đới: vùng hai dòng Tín phong từ hai bán cầu gặp nhau; mùa hạ dịch chuyển lên phía bắc và hoạt động mạnh, gây mưa dông lớn, là nguyên nhân chính của mưa lớn vào giữa và cuối mùa hạ ở Nam Bộ.
- Frông: mặt tiếp giáp giữa hai khối khí khác tính chất; ở nước ta gắn với không khí lạnh xâm nhập về mùa đông ở miền Bắc, còn ở vĩ độ thấp là các mặt frông nhiệt đới (frông xích đạo) đi liền với dải hội tụ nhiệt đới.
- Bão: hình thành trên biển nhiệt đới, ảnh hưởng chủ yếu đến Bắc Bộ và Trung Bộ, ít khi tác động trực tiếp đến Nam Bộ.
- Tín phong: gió thổi ổn định theo hướng về xích đạo, tương đối khô; chỉ gây mưa lớn khi hội tụ tại dải hội tụ nhiệt đới.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Gắn nguyên nhân mưa theo cặp “khu vực – thời điểm”: Nam Bộ mùa hạ nói chung → gió mùa Tây Nam; Nam Bộ giữa và cuối mùa hạ (mưa lớn đỉnh điểm) → dải hội tụ nhiệt đới kết hợp hoạt động của frông; mùa đông miền Bắc → gió mùa Đông Bắc kèm frông;
Bài viết liên quan: