Khoảng cách giữa 2 điểm cực trị: đáp án và giải chi tiết

Câu hỏi: Khoảng cách giữa hai điểm cực trị của đồ thị hàm số y = (x² + x + 9)/(x + 1) bằng:

  • A. 6√5
  • B. 4√5
  • C. 2√2
  • D. 3√2

Đáp án đúng là A. 6√5. Đồ thị hàm số có hai điểm cực trị A(-4; -7) và B(2; 5), nên khoảng cách giữa 2 điểm cực trị bằng √(6² + 12²) = √180 = 6√5.

Đồ thị minh họa khoảng cách giữa hai điểm cực trị A(-4; -7) và B(2; 5) của hàm số y = (x² + x + 9)/(x + 1)

Vì sao đáp án A. 6√5 là đúng?

Bài toán giải theo trình tự: tìm đạo hàm, giải y’ = 0 để có hoành độ cực trị, tính tung độ tương ứng rồi áp dụng công thức khoảng cách giữa hai điểm. Các bước cụ thể như sau:

  1. Tính đạo hàm của hàm số: theo quy tắc chia, y’ = [(2x + 1)(x + 1) – (x² + x + 9)]/(x + 1)² = (2x² + 3x + 1 – x² – x – 9)/(x + 1)² = (x² + 2x – 8)/(x + 1)².
  2. Giải phương trình y’ = 0: x² + 2x – 8 = 0 ⇔ (x + 4)(x – 2) = 0 ⇒ x = -4 hoặc x = 2. Cả hai nghiệm đều khác -1 nên thuộc tập xác định. Mẫu số (x + 1)² luôn dương, còn tử số là tam thức đổi dấu qua mỗi nghiệm, do đó đạo hàm đổi dấu qua x = -4 và x = 2: cả hai đều là điểm cực trị.
  3. Tìm tọa độ hai điểm cực trị: với x = -4, y = (16 – 4 + 9)/(-4 + 1) = 21/(-3) = -7, được A(-4; -7); với x = 2, y = (4 + 2 + 9)/(2 + 1) = 15/3 = 5, được B(2; 5).
  4. Tính khoảng cách AB: AB = √((2 – (-4))² + (5 – (-7))²) = √(6² + 12²) = √(36 + 144) = √180 = √(36 × 5) = 6√5, trùng với phương án A.

Vì sao các phương án B, C, D sai?

Khoảng cách đúng phải thỏa AB² = 6² + 12² = 180, tức AB = √180 ≈ 13,4. Đối chiếu bằng bình phương: (4√5)² = 80, (2√2)² = 8, (3√2)² = 18 — không giá trị nào bằng 180.

  • B. 4√5: có cùng dạng k√5 với đáp án đúng nên là phương án nhiễu đáng chú ý nhất, nhưng 4√5 = √80, nhỏ hơn gần một nửa giá trị đúng. Kết quả này thường xuất phát từ việc tính sai tọa độ một điểm cực trị, chẳng hạn quên dấu âm của mẫu số khi thay x = -4.
  • C. 2√2: 2√2 = √8 ≈ 2,8, quá nhỏ so với độ dài thực của đoạn thẳng nối hai điểm (riêng hiệu hoành độ đã là 6). Sai số này thường do nhầm hiệu tung độ hoặc hiệu hoành độ với khoảng cách.
  • D. 3√2: bẫy kinh điển của dạng bài — quên bình phương mà cộng thẳng hai hiệu, được √(6 + 12) = √18 = 3√2. Công thức khoảng cách bắt buộc phải bình phương từng hiệu trước khi cộng.

Hệ thống kiến thức liên quan

Dạng bài này kết hợp hai kiến thức nền: dùng đạo hàm để tìm cực trị của hàm số và dùng công thức hình học phẳng để tính khoảng cách giữa 2 điểm cực trị. Quy trình tổng quát gồm năm bước:

  1. Tìm tập xác định của hàm số (với bài này là x ≠ -1).
  2. Tính đạo hàm y’, giải phương trình y’ = 0 để tìm các điểm tới hạn; loại những nghiệm không thuộc tập xác định.
  3. Kiểm tra điểm tới hạn có thực sự là cực trị hay không bằng cách xét dấu của đạo hàm (hoặc dấu của đạo hàm cấp hai): điểm tới hạn là cực trị khi đạo hàm đổi dấu qua nghiệm đó.
  4. Tính tung độ tại các hoành độ cực trị để có tọa độ đầy đủ A(x₁; y₁) và B(x₂; y₂).
  5. Áp dụng công thức khoảng cách giữa hai điểm: AB = √((x₂ – x₁)² + (y₂ – y₁)²).

Với hàm phân thức có tử bậc hai, mẫu bậc nhất như bài này, tử số của đạo hàm là một tam thức bậc hai: nếu tam thức có hai nghiệm phân biệt và cả hai đều thuộc tập xác định thì đồ thị có đúng hai điểm cực trị — đúng như tình huống của bài toán.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Thấy hàm phân thức tử bậc hai, mẫu bậc nhất, nên tách ngay phần nguyên: y = (x² + x + 9)/(x + 1) = x + 9/(x + 1). Khi đó y’ = 1 – 9/(x + 1)²; cho y’ = 0 ⇒ (x + 1)² = 9 ⇒ x + 1 = ±3 ⇒ x = 2 hoặc x = -4 — ra nghiệm nhanh hơn nhiều so với khai triển quy tắc chia. Kiểm tra nhanh tung độ: y(2) = 2 + 9/3 = 5 và y(-4) = -4 + 9/(-3) = -7.

Hai lỗi mất điểm phổ biến của dạng này: quên bình phương hai hiệu khi áp công thức khoảng cách (sẽ rơi vào 3√2 như phương án D), và rút gọn căn sai (√180 = 6√5 chứ không phải 4√5). Nhấn mạnh độ lớn tham chiếu: 6√5 ≈ 13,4, hợp lý vì hai điểm lệch nhau 6 đơn vị theo phương ngang và 12 đơn vị theo phương dọc.