Câu hỏi: Một khối khí helium có động năng tịnh tiến trung bình mỗi phân tử 7,452×10⁻²¹ J. Biết hằng số Boltzmann k = 1,38×10⁻²³ J/K. Nhiệt độ của khối khí khi đó là bao nhiêu Kelvin (K)?
Đáp án đúng là 360 K. Theo thuyết động học phân tử chất khí, động năng tịnh tiến trung bình của mỗi phân tử khí lý tưởng liên hệ với nhiệt độ tuyệt đối qua công thức Ē = (3/2)kT, trong đó helium là khí đơn nguyên tử và k là hằng số Boltzmann. Biến đổi công thức rồi thay số liệu đề bài, ta được T ≈ 360 K.

Vì sao nhiệt độ của khối khí helium là 360 K?
Căn cứ của bài toán là công thức Ē = (3/2)kT, trong đó Ē là động năng tịnh tiến trung bình của một phân tử (đơn vị J), k là hằng số Boltzmann (J/K) và T là nhiệt độ tuyệt đối (K). Ở đây đại lượng đã cho là Ē = 7,452×10⁻²¹ J, đại lượng cần tìm là T, nên ta chỉ cần đảo công thức rồi thế số theo từng bước:
- Biến đổi Ē = (3/2)kT thành T = 2Ē/(3k).
- Tính tử số: 2Ē = 2 × 7,452×10⁻²¹ = 14,904×10⁻²¹ J.
- Tính mẫu số: 3k = 3 × 1,38×10⁻²³ = 4,14×10⁻²³ J/K.
- Chia hai kết quả: T = 14,904×10⁻²¹ ÷ 4,14×10⁻²³ = 3,6×10² = 360 K.
Cụ thể hơn: 14,904 chia 4,14 bằng 3,6; còn 10⁻²¹ chia 10⁻²³ bằng 10² (số mũ lấy hiệu: −21 − (−23) = 2). Suy ra T = 3,6 × 100 = 360 K. Kết quả này có thứ hạn đúng vì J chia J/K ra K, khớp với đơn vị nhiệt độ cần tìm.
Những lỗi thường gặp với dạng bài này
Khi dạng bài xuất hiện trong đề trắc nghiệm, các đáp án nhiễu thường sinh từ ba lỗi quen thuộc:
- Quên hệ số 3/2: dùng T = Ē/k thay vì T = 2Ē/(3k) sẽ ra 540 K, sai vì công thức gốc có sẵn hệ số 3/2 đứng trước kT.
- Dùng nhầm hằng số R thay k: R = 8,31 J/(mol·K) gắn với lượng khí tính theo mol; đề cho động năng của từng phân tử nên phải dùng k = 1,38×10⁻²³ J/K.
- Xử lý sai lũy thừa 10: quên lấy hiệu số mũ khi chia (10⁻²¹ ÷ 10⁻²³ = 10²) hoặc bỏ sót thừa số 3,6, khiến kết quả lệch hàng chục đến hàng trăm lần.
Hệ thống kiến thức liên quan
Đây là dạng vận dụng thuyết động học phân tử chất khí, với các ý cốt lõi:
- Động năng tịnh tiến của một phân tử khí lý tưởng tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối: Ē = (3/2)kT. Nhiệt độ càng cao, phân tử chuyển động càng nhanh.
- Ý nghĩa vật lý: nhiệt độ là thước đo mức độ chuyển động nhiệt của phân tử; hai khối khí khác nhau ở cùng nhiệt độ có cùng động năng tịnh tiến trung bình mỗi phân tử, không phụ thuộc loại khí.
- Hằng số Boltzmann k = 1,38×10⁻²³ J/K là “cầu nối” giữa năng lượng cấp độ phân tử và nhiệt độ; nó gắn với hằng số khí qua k = R/Nₐ với Nₐ ≈ 6,02×10²³ phân tử/mol.
- Quy trình giải: xác định đại lượng đã cho (Ē), đại lượng cần tìm (T), biến đổi công thức rồi thay số và tính cẩn thận phần lũy thừa.
Lưu ý: helium là khí đơn nguyên tử nên toàn bộ động năng nhiệt là động năng tịnh tiến. Với khí đa nguyên tử, động năng tổng còn gồm thành phần quay, nhưng công thức Ē = (3/2)kT cho phần tịnh tiến vẫn đúng với mọi khí lý tưởng.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Thấy cụm “động năng tịnh tiến trung bình mỗi phân tử” là viết ngay Ē = (3/2)kT và đảo thành T = 2Ē/(3k). Nhớ nhanh: đề cho đại lượng theo phân tử thì dùng k, theo mol thì dùng R. Cuối cùng, kiểm tra thứ hạn (J ÷ J/K = K) để chắc chắn kết quả 360 K không lệch hàng.

Bài viết liên quan: