Nước được vận chuyển ở thân chủ yếu như thế nào? Đáp án đúng

Câu hỏi: Nước được vận chuyển ở thân chủ yếu:

  • A. qua mạch rây theo chiều từ trên xuống.
  • B. từ mạch gỗ sang mạch rây.
  • C. qua mạch gỗ.
  • D. từ mạch rây sang mạch gỗ.

Đáp án đúng là C. Nước được vận chuyển ở thân chủ yếu qua mạch gỗ. Mạch gỗ là hệ ống dẫn chạy liên tục từ rễ qua thân lên lá, chuyên chở nước và muối khoáng theo chiều từ dưới lên trên để nuôi toàn bộ cơ thể cây.

Đề bài và các phương án trắc nghiệm về con đường vận chuyển nước ở thân cây qua mạch gỗ

Vì sao nước được vận chuyển ở thân chủ yếu qua mạch gỗ?

Thân cây có hai hệ mạch dẫn truyền nằm chung trong bó libe – gỗ: mạch gỗ và mạch rây. Mạch gỗ được tạo bởi các tế bào ống (vòi mạch và ống mạch) đã chết, nối tiếp nhau thành những ống dài rỗng với thành dày và cứng. Chính cấu tạo “ống rỗng liên tục” này khiến mạch gỗ trở thành con đường dẫn nước lý tưởng: nước và muối khoáng được rễ hấp thụ sẽ đi vào mạch gỗ ở rễ, men theo thân lên tận lá gần như không gặp cản trở.

Hệ mạch gỗ nối thẳng từ rễ qua thân đến lá, tạo thành một đường ống liền mạch. Nhờ đó, dòng nước được kéo lên liên tục bởi hai động lực: lực hút của quá trình thoát hơi nước ở lá (động lực đầu trên) và áp suất rễ (động lực đầu dưới). Vì thế, khi đề hỏi nước được vận chuyển ở thân chủ yếu qua đâu, con đường đúng duy nhất là mạch gỗ, với chiều đi từ gốc lên ngọn.

Vì sao các phương án A, B, D sai?

Phương án A là phương án dễ nhầm nhất. Mạch rây (libe) do các tế bào sống cấu tạo, chức năng chính là vận chuyển sản phẩm quang hợp – các chất hữu cơ như đường – từ lá về thân, rễ và các bộ phận dự trữ. Nói nước “qua mạch rây theo chiều từ trên xuống” là nhầm chức năng giữa hai loại mạch: mạch rây chuyên chở chất hữu cơ, còn nước đi đường mạch gỗ.

Phương án B và D cùng mắc một lỗi: mô tả nước “chuyển từ mạch này sang mạch kia” như thể đó là con đường vận chuyển chủ yếu. Thực ra dòng nước chủ yếu chạy thẳng trong lòng ống mạch gỗ từ rễ lên lá; sự trao đổi giữa mạch gỗ và mạch rây chỉ diễn ra ở mức nhỏ để phân phối chất, không phải dòng vận chuyển chính. Riêng phương án D còn gán chiều “từ mạch rây sang mạch gỗ”, ngược với nguồn gốc của dòng nước vốn xuất phát từ rễ và vào mạch gỗ ngay từ đầu.

Đáp án các câu hỏi kèm theo trong đề

Việc cày, bừa đất kỹ và bón lót trước khi gieo trồng nhằm mục đích gì?

Đáp án đúng là A: giúp cho đất thông thoáng khí, đồng thời thúc đẩy quá trình hòa tan chất khoáng trong đất. Cày, bừa làm đất tơi xốp nên không khí dễ lưu thông, rễ hô hấp tốt hơn; phân bón lót cùng nước trong đất hòa tan chất khoáng tạo thành dung dịch để rễ dễ dàng hấp thụ. Các phương án còn lại sai vì nói đất “không lưu thông không khí” hoặc “kìm hãm sự hòa tan chất khoáng” – ngược hẳn với tác dụng của việc làm đất.

Độ ẩm của đất cao ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất dinh dưỡng như thế nào?

Đáp án đúng là A: làm tăng cường khả năng hấp thụ nước và các chất dinh dưỡng của cây. Đất ẩm nghĩa là nước trong đất đầy đủ, chất khoáng được hòa tan thành dung dịch nên rễ hút nước và ion khoáng thuận lợi hơn. Cần lưu ý nếu đất ngập úng quá mức thì rễ lại thiếu oxy để hô hấp, nhưng trong phạm vi câu hỏi, độ ẩm đất cao hỗ trợ quá trình hấp thụ của rễ.

Yếu tố độ ẩm của không khí liên quan chặt chẽ đến quá trình nào?

Đáp án đúng là D: thoát hơi nước ở lá. Không khí càng khô, hơi nước bên ngoài khí khổng càng loãng nên thoát hơi nước càng mạnh; không khí càng ẩm thì quá trình này càng chậm. Ba phương án còn lại (tăng O₂ trong đất, tăng hòa tan chất khoáng, cung cấp chất dinh dưỡng) là đặc điểm của môi trường đất chứ không phụ thuộc vào độ ẩm không khí.

Quá trình chuyển hóa vật chất và năng lượng tạo ra gì cho cơ thể?

Đáp án đúng là D: năng lượng. Quá trình chuyển hóa gồm đồng hóa (tổng hợp chất) và dị hóa (phân giải chất), trong đó tạo ra năng lượng cung cấp cho mọi hoạt động sống của cơ thể. Ba phương án hóa năng, nhiệt năng, động năng chỉ là các dạng năng lượng cụ thể, không phải khái niệm tổng quát mà đề yêu cầu.

Hệ thống kiến thức liên quan

Nhóm câu hỏi này cùng kiểm tra ba mảng kiến thức nền về thực vật:

  • Hệ mạch dẫn truyền ở thân: mạch gỗ vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ lên ngọn; mạch rây vận chuyển sản phẩm quang hợp (chất hữu cơ) từ lá về các bộ phận của cây.
  • Ảnh hưởng của môi trường: làm đất (cày, bừa, bón lót) giúp đất thoáng khí và hòa tan chất khoáng; độ ẩm đất quyết định khả năng hấp thụ nước và ion khoáng của rễ; độ ẩm không khí quyết định cường độ thoát hơi nước ở lá.
  • Chuyển hóa vật chất và năng lượng: tổng hòa các quá trình đồng hóa và dị hóa, tạo ra năng lượng duy trì mọi hoạt động sống của sinh vật.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Để không nhầm hai loại mạch, hãy nhớ cặp: mạch gỗ – nước – đi lên, mạch rây – dinh dưỡng – đi xuống. Có thể liên tưởng vị trí: “gỗ” nằm phía trong thân gần lõi, “rây” nằm phía ngoài gần vỏ. Khi làm bài trắc nghiệm, thấy từ khóa “nước, muối khoáng, từ rễ lên” thì chọn mạch gỗ; thấy “sản phẩm quang hợp, chất hữu cơ, từ lá đi” thì chọn mạch rây.

Với các câu về độ ẩm, cần tách bạch: độ ẩm đất gắn với hấp thụ nước ở rễ, độ ẩm không khí gắn với thoát hơi nước ở lá. Còn câu hỏi chuyển hóa tạo ra “gì” cho hoạt động sống, đáp án tổng quát luôn là năng lượng, vì hóa năng, nhiệt năng, động năng chỉ là từng dạng riêng của năng lượng.