Câu hỏi: Đối tượng nghiên cứu và mục tiêu của Vật lí. Chọn Đúng hoặc Sai đối với từng nhận định sau:
- a) Mục tiêu của Vật lí là khám phá ra quy luật tổng quát nhất chi phối sự vận động của vật chất và năng lượng, cũng như tương tác giữa chúng ở mọi cấp độ vi mô và vĩ mô.
- b) Đối tượng nghiên cứu của Vật lí gồm: các dạng vận động của vật chất và năng lượng.
- c) Cấp độ vĩ mô là cấp độ dùng để mô phỏng vật chất nhỏ bé.
- d) Mục tiêu học tập môn Vật lí: Giúp học sinh hình thành, phát triển năng lực Toán học.
Đáp án đúng là: a) Đúng, b) Đúng, c) Sai, d) Sai. Nhận định a và b phát biểu đúng về mục tiêu và đối tượng nghiên cứu của vật lý; nhận định c hoán đổi vai trò giữa cấp độ vĩ mô và cấp độ vi mô, còn nhận định d chỉ nêu một phần mục tiêu học tập môn Vật lí.

Vì sao ý a và ý b đúng
Ý a đúng vì đây chính là mục tiêu lớn nhất của Vật lí học: tìm kiếm những quy luật phổ quát nhất chi phối sự chuyển động của vật chất và năng lượng, cũng như sự tương tác giữa chúng ở mọi cấp độ — từ thế giới của các hạt hạ nguyên tử cực nhỏ (vi mô) đến các cấu trúc vũ trụ khổng lồ (vĩ mô). Quy luật của Vật lí phải đúng trong mọi phạm vi, không chỉ trong một tình huống riêng lẻ, nên đề bài dùng cụm từ “quy luật tổng quát nhất”.
Ý b đúng vì đối tượng nghiên cứu của vật lý bao quát mọi dạng vận động của vật chất và năng lượng: chuyển động cơ học, dao động, sóng, hiện tượng nhiệt, điện từ, quang học, hạt nhân… Mọi hiện tượng tự nhiên đều quy về sự vận động, biến đổi của vật chất cùng năng lượng, nên đây là đối tượng bao trùm của môn khoa học này.
Vì sao ý c và ý d sai
Ý c sai vì nhầm nghĩa của hai cấp độ. Cấp độ vĩ mô là cấp độ của các vật thể có kích thước lớn, quan sát được bằng mắt thường hoặc dụng cụ thông thường (viên đá, chiếc xe, hành tinh). Cấp độ dùng để mô tả, mô phỏng vật chất nhỏ bé như nguyên tử, phân tử, electron là cấp độ vi mô. Đây là ý dễ nhầm nhất trong bài: người ra đề hoán đổi vị trí “vĩ mô” và “vi mô” để kiểm tra khả năng phân biệt của học sinh.
Ý d sai vì thu hẹp mục tiêu học tập. Môn Vật lí hướng tới nhiều mục tiêu: hiểu biết về các hiện tượng tự nhiên, rèn luyện tư duy khoa học, kĩ năng giải quyết vấn đề, hình thành năng lực Vật lí cùng các năng lực chung khác. Toán học là công cụ thiết yếu để tính toán và mô tả trong Vật lí, nhưng phát triển năng lực Toán học chỉ là một phần, không phải toàn bộ mục tiêu của môn học.
Hệ thống kiến thức liên quan
Để xử lí tốt dạng câu hỏi này, cần nắm bốn nội dung nền về Vật lí học:
- Khái niệm: Vật lí học là khoa học tự nhiên tìm hiểu và mô tả các quy luật chi phối sự vận động, biến đổi của vật chất và năng lượng trong tự nhiên.
- Phạm vi nghiên cứu: trải từ các hạt hạ nguyên tử cực nhỏ đến các cấu trúc vũ trụ khổng lồ, tức bao phủ cả cấp độ vi mô và cấp độ vĩ mô.
- Đối tượng nghiên cứu: mọi dạng vận động và tương tác của vật chất và năng lượng trong tự nhiên.
- Mục tiêu học tập môn Vật lí ở trường phổ thông: trang bị hiểu biết về hiện tượng tự nhiên, phát triển tư duy khoa học, kĩ năng thực hành, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào đời sống.
Mẹo ghi nhớ dạng câu Đúng/Sai về khái niệm
Phân biệt “vi mô — vĩ mô” bằng nghĩa của tiền tố: “vi” là nhỏ (như vi mạch, vi trùng), “vĩ” là to lớn. Vậy vi mô gắn với nguyên tử, hạt cơ bản; vĩ mô gắn với vật thể quan sát được bằng mắt thường. Khi gặp câu hỏi “đối tượng nghiên cứu của vật lý là gì”, hãy đối chiếu với định nghĩa chuẩn ở bài mở đầu chương trình: đối tượng là các dạng vận động của vật chất và năng lượng, mục tiêu là quy luật tổng quát nhất. Với nhận định chỉ nêu một năng lực duy nhất cho mục tiêu của cả môn học (như ý d), gần như chắc chắn là sai, vì mục tiêu môn học luôn bao gồm nhiều năng lực và phẩm chất.

Bài viết liên quan: