Ca dao tục ngữ về lòng khoan dung: đáp án và giải thích

Câu hỏi: Câu ca dao, tục ngữ nào nói về lòng khoan dung?

  • A. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
  • B. Nhất tự vi sư, bán tự vi sư
  • C. Yêu con người mát con ta
  • D. Có công mài sắt, có ngày nên kim

Đáp án đúng là C. “Yêu con người mát con ta”. Trong bốn phương án, chỉ câu C nói về tình yêu thương, sự quan tâm rộng lượng dành cho người khác — nền tảng của lòng khoan dung; ba câu còn lại lần lượt đề cập lòng biết ơn, sự tôn sư trọng đạo và tính kiên trì.

Đề trắc nghiệm bốn câu ca dao tục ngữ A, B, C, D và câu hỏi về lòng khoan dung

Vì sao đáp án C đúng?

Lòng khoan dung là sự rộng lượng, độ lượng, biết tha thứ và không chấp nhất những lỗi lầm nhỏ nhặt của người khác. So với ba phương án còn lại, chỉ có câu “Yêu con người mát con ta” đề cập trực tiếp đến tình yêu thương, sự quan tâm dành cho người ngoài — đúng hướng ý mà đề bài yêu cầu.

Cần thấy rằng câu C không dùng trực tiếp các chữ “tha thứ” hay “bỏ qua”, nhưng tinh thần yêu thương người khác chính là gốc rễ tạo nên sự bao dung, độ lượng. Người biết mở lòng yêu thương sẽ dễ cảm thông, dễ bỏ qua sai sót của người khác thay vì khắt khe, gay gắt trong đối nhân xử thế. Vì thế, khi đề hỏi câu tục ngữ nói về lòng khoan dung, C là phương án gần nghĩa nhất và duy nhất phù hợp.

Vì sao các phương án A, B, D sai?

Mỗi phương án còn lại dạy một bài học đạo đức khác, không phải sự độ lượng với lỗi lầm của người khác:

  • A. “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” — ca ngợi lòng biết ơn: khi hưởng thụ thành quả, phải nhớ đến công lao của người đã tạo ra thành quả ấy. Ý nghĩa hướng về việc tri ân, không liên quan đến việc tha thứ hay bao dung. Đây là phương án dễ nhầm nhất, vì nó cũng là một phẩm chất trong ứng xử với người khác, nhưng trọng tâm là “nhớ công ơn” chứ không phải “bỏ qua lỗi lầm”.
  • B. “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” — nghĩa là người dạy ta dù chỉ một chữ hay nửa chữ cũng được coi là thầy. Câu này đề cao sự tôn sư trọng đạo, coi trọng tri thức và người dạy dỗ, hoàn toàn không nói về cách đối xử độ lượng với người khác.
  • D. “Có công mài sắt, có ngày nên kim” — khuyên con người kiên trì, bền bỉ; chịu khó rèn luyện thì ắt đạt được thành công. Bài học thuộc về thái độ trước công việc và thử thách, không thuộc về thái độ với lỗi lầm của người khác.

Kiến thức liên quan: tục ngữ và các phẩm chất đạo đức

Câu hỏi thuộc mảng văn học dân gian, kiểm tra khả năng phân tích ý nghĩa của tục ngữ, ca dao — những câu nói ngắn gọn đúc kết kinh nghiệm sống của cha ông — rồi đối chiếu với từng phẩm chất trong đối nhân xử thế. Khi học dạng này, nên tự lập bảng ghép mỗi câu với đúng một phẩm chất:

  • Lòng biết ơn — “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, “Uống nước nhớ nguồn”.
  • Tôn sư trọng đạo — “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”.
  • Yêu thương, khoan dung — “Yêu con người mát con ta”, “Thương người như thể thương thân”, “Một câu nhịn, chín câu lành”.
  • Kiên trì, bền bỉ — “Có công mài sắt, có ngày nên kim”.

Nắm chắc ý nghĩa từng câu giúp em không chỉ chọn đúng đáp án mà còn vận dụng lời ăn tiếng nói dân gian để đánh giá các tình huống ứng xử trong cuộc sống hằng ngày.

Mẹo nhận diện nhanh dạng bài tục ngữ – phẩm chất

Với dạng bài ca dao tục ngữ về lòng khoan dung hay bất kỳ phẩm chất nào khác, làm theo hai bước:

  1. Gạch chân từ khóa phẩm chất trong đề và tự dịch nó thành “thái độ với ai, việc gì”: khoan dung = độ lượng với lỗi lầm của người khác; biết ơn = nhớ công ơn người khác; kiên trì = bền bỉ với công việc.
  2. Xét từng phương án, tóm ý bài học của câu đó trong một câu ngắn rồi đối chiếu; loại ngay phương án nói về thái độ với việc làm (kiên trì) hoặc với quá khứ (biết ơn).

Mẹo nhanh: khoan dung luôn gắn với cách ta bỏ qua lỗi lầm cho người khác — phương án nào nói đến tình yêu thương, sự độ lượng với người là ứng viên đúng.