Những động vật có hệ tuần hoàn hở – Đáp án và giải thích

Câu hỏi: Những động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn hở?

• A. Tôm, cua, mực ống.
• B. Tôm, ốc sên, giun đốt.
• C. Ốc sên, trai sông, châu chấu.
• D. Châu chấu, giun đốt, trai sông.

Đáp án đúng là C. Ốc sên, trai sông, châu chấu. Ba loài này đều thuộc nhóm động vật có hệ tuần hoàn hở: ốc sên, trai sông thuộc ngành thân mềm; châu chấu thuộc ngành chân khớp. Máu của chúng không nằm kín trong mạch mà thoát ra khoang cơ thể, tiếp xúc trực tiếp với các mô rồi mới trở về tim.

Vì sao đáp án C đúng?

Hệ tuần hoàn hở là hệ tuần hoàn mà máu chảy trong mạch nhưng không chảy liên tục: tim co bóp đẩy máu ra mạch, máu thoát khỏi mạch để chảy vào các khoang cơ thể, tiếp xúc trực tiếp với tế bào và các cơ quan, sau đó mới trở lại mạch máu về tim. Nhờ vậy, chất dinh dưỡng và oxy được trao đổi thẳng với các mô mà không cần đi qua mạng mao mạch kín như ở động vật bậc cao.

Đối chiếu từng loài trong phương án C:

• Ốc sên, trai sông: thuộc ngành thân mềm, có hệ tuần hoàn hở — máu tràn vào các xoang cơ thể bao quanh nội tạng để nuôi các cơ quan.
• Châu chấu: thuộc ngành chân khớp, cùng nhóm với tôm, cua; tim đẩy máu vào khoang cơ thể, máu ngấm trực tiếp vào các cơ quan rồi hồi về tim.

Cả ba loài đều mang đặc điểm trên, nên C là nhóm duy nhất trong bốn phương án gồm toàn bộ động vật có hệ tuần hoàn hở.

Vì sao các phương án A, B, D sai?

Mỗi phương án sai đều do chứa ít nhất một loài có hệ tuần hoàn kín:

• A. Tôm, cua, mực ống: tôm và cua (ngành chân khớp) có hệ tuần hoàn hở, nhưng mực ống lại có hệ tuần hoàn kín. Đây là phương án dễ nhầm nhất: nhiều em ghi nhớ máy móc rằng thân mềm thì tuần hoàn hở, mà quên rằng mực ống (cùng nhóm chân đầu với bạch tuộc) là ngoại lệ đã tiến hóa thành hệ tuần hoàn kín.
• B. Tôm, ốc sên, giun đốt: tôm và ốc sên có hệ tuần hoàn hở, nhưng giun đốt thuộc ngành giun đốt và có hệ tuần hoàn kín — máu luôn chạy trong các mạch lưng, mạch bụng, không đổ ra khoang cơ thể.
• D. Châu chấu, giun đốt, trai sông: châu chấu và trai sông có hệ tuần hoàn hở, nhưng giun đốt có hệ tuần hoàn kín nên phương án bị loại.

Ở dạng trắc nghiệm chọn nhóm, chỉ cần một loài trong nhóm lệch loại tuần hoàn là cả phương án sai, bất kể hai loài còn lại đúng.

Hệ thống kiến thức liên quan

Sự khác biệt giữa hai loại hệ tuần hoàn ở động vật:

• Hệ tuần hoàn hở: máu hoặc dịch tuần hoàn không được chứa hoàn toàn trong mạch mà chảy ra khoang cơ thể, tiếp xúc trực tiếp với các cơ quan và mô rồi mới trở lại mạch. Xuất hiện ở ngành chân khớp (tôm, cua, châu chấu, côn trùng) và ngành thân mềm (ốc sên, trai, hàu), trừ nhóm chân đầu (mực, bạch tuộc).
• Hệ tuần hoàn kín: máu luôn lưu thông trong mạch máu, trao đổi chất với tế bào qua thành mạch, không đổ trực tiếp vào khoang cơ thể. Xuất hiện ở giun đốt (như giun đất) và toàn bộ động vật có xương sống (cá, ếch, bò sát, chim, thú).

Khi đề hỏi động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn hở, các em hãy kiểm tra từng loài một cách đơn giản: tim của loài đó đẩy máu đi liên tục trong hệ mạch kín, hay đẩy máu tràn vào khoang cơ thể. Cách kiểm tra này cho phép phân loại nhanh mọi động vật xuất hiện trong đề.

Mẹo ghi nhớ nhanh

Ghi nhớ theo ngành: chân khớp (tôm, cua, châu chấu, côn trùng) và thân mềm (ốc, trai) → hệ tuần hoàn hở; giun đốt và động vật có xương sống → hệ tuần hoàn kín. Ngoại lệ duy nhất cần chú ý trong dạng đề này là mực ống: thuộc ngành thân mềm nhưng có hệ tuần hoàn kín. Có thể ghi vắn tắt theo dòng: “Tôm – cua – châu chấu – ốc – trai: hở; giun đốt – mực ống: kín”. Với câu trắc nghiệm chọn nhóm động vật, quét nhanh từng phương án, thấy một loài lệch nhóm là loại ngay phương án đó.