Câu hỏi: Nhịp lấy đà là gì? Lấy 5 ví dụ. So sánh sự giống và khác nhau giữa nhịp 2/4, nhịp 3/4, nhịp 4/4 và lấy ví dụ 5 ô nhịp dưới dạng gạch nhịp. Ký hiệu nào dùng để tăng cao độ cho nốt nhạc? Lấy ví dụ.
Đáp án: Nhịp lấy đà là ô nhịp không trọn vẹn, không mang đủ cấu trúc phách mạnh – phách yếu như ô nhịp bình thường, đặt ở đầu bài hát hoặc đầu một đoạn nhạc để chuẩn bị, tạo sự chuyển tiếp mượt mà vào phách mạnh của ô nhịp thứ nhất. Nhịp 2/4, 3/4, 4/4 giống nhau ở chỗ đều lấy nốt đen làm đơn vị phách, khác nhau về số phách trong một ô nhịp và cách phân bố phách mạnh, phách nhẹ. Ký hiệu để tăng cao độ cho nốt nhạc là dấu thăng (#), đi kèm với nó là dấu giáng (♭) dùng để hạ cao độ. Ba nội dung này thuộc nhóm kiến thức nền tảng nhất khi học đọc nhạc, xuất hiện ngay từ những bài học đầu tiên về gạch nhịp và ký hiệu âm nhạc.
Câu 1 — Nhịp lấy đà là gì?
Nhịp lấy đà là ô nhịp đặc biệt: nó không đủ số phách mà loại nhịp kia quy định, cũng không mang đầy đủ trật tự phách mạnh – phách yếu như ô nhịp thông thường. Người hát hoặc người chơi nhạc bắt đầu từ phần phách yếu của ô nhịp lấy đà này để rồi “hạ” đúng vào phách mạnh của ô nhịp đầu tiên, nhờ vậy phần mở đầu bài hát nghe liền mạch, tự nhiên thay vì bị gấp gáp.
Nhịp lấy đà thường gặp ở đầu bài hát hoặc đầu một đoạn nhạc mới, đúng chức năng chuẩn bị và chuyển tiếp. Năm ví dụ minh họa:
- Nhịp lấy đà mở đầu bài hát “Ngày mai tươi sáng”.
- Nhịp lấy đà ở phần mở đầu Giao hưởng số 5 của Beethoven — cụm bốn nốt nổi tiếng bắt đầu từ nhịp lấy đà trước khi vào phách mạnh.
- Nhịp lấy đà trong một đoạn nhạc jazz, nơi nhạc công thường “chôm” một vài phách yếu để vào câu nhạc.
- Nhịp lấy đà trong một bài dân ca, giúp lời hát vào tự nhiên như câu dẫn.
- Nhịp lấy đà trong một bản nhạc cổ điển, thường thấy ở đầu cụm nhạc chương.
Câu 2 — So sánh nhịp 2/4, nhịp 3/4 và nhịp 4/4
Điểm giống nhau: cả ba loại đều có đơn vị phách cơ bản là nốt đen (tức con số dưới gạch nhịp là 4; tùy tốc độ và cách viết, đơn vị này có thể là nốt móc kép, nốt trắng…). Cả ba đều rất phổ biến trong âm nhạc, từ nhạc thiếu nhi, dân ca đến nhạc hiện đại.
Điểm khác nhau nằm ở số phách mỗi ô nhịp và tính chất nhạc:
- Nhịp 2/4: có 2 phách trong một ô nhịp, phách thứ nhất mạnh, phách thứ hai nhẹ. Nhịp điệu thường nhanh, mạnh mẽ, hợp với hành khúc, hát theo nhịp bước.
- Nhịp 3/4: có 3 phách trong một ô nhịp, phách thứ nhất mạnh, hai phách sau nhẹ. Nhịp điệu uyển chuyển, nhẹ nhàng, điển hình như điệu valse.
- Nhịp 4/4: có 4 phách trong một ô nhịp, phách thứ nhất mạnh nhất, phách thứ ba khá mạnh (phách mạnh thứ hai), phách thứ hai và thứ tư nhẹ. Nhịp điệu đa dạng, có thể mạnh mẽ hoặc du dương tùy cách xử lý.
Trả lời trực tiếp câu hỏi nhịp 4/4 là gì: đó là loại nhịp mà mỗi ô nhịp chứa 4 phách, mỗi phách có trường độ bằng một nốt đen. Ví dụ 5 ô nhịp của mỗi loại (mỗi gạch thay cho một nốt đen):
- Nhịp 2/4: | – – | – – | – – | – – | – – |
- Nhịp 3/4: | – – – | – – – | – – – | – – – | – – – |
- Nhịp 4/4: | – – – – | – – – – | – – – – | – – – – | – – – – |
Câu 3 — Ký hiệu tăng cao độ cho nốt nhạc
Ký hiệu dùng để thay đổi cao độ của nốt nhạc là các dấu biến hóa, trong đó dấu thăng (#) là dấu dùng để tăng cao độ: đặt trước một nốt, nó làm nốt đó cao thêm nửa cung. Ví dụ: Fa thăng (F#) cao hơn Fa thường nửa cung; Đô thăng (C#) cao hơn Đô thường nửa cung.
Bên cạnh đó, dấu giáng (♭) làm nốt nhạc thấp đi nửa cung (ví dụ Si giáng — B♭ — thấp hơn Si thường nửa cung), và dấu bồi (♮) hủy hiệu lực của dấu thăng hoặc giáng, đưa nốt trở về cao độ gốc. Khi viết, các dấu này đặt ngay trước nốt nhạc, nằm trên cùng dòng hoặc cùng khoảng với nốt cần biến hóa.
Hệ thống kiến thức liên quan
Để làm tốt dạng câu hỏi này, cần nắm ba nhóm kiến thức nền:
- Ý nghĩa hai con số trong gạch nhịp: số trên chỉ số phách trong một ô nhịp, số dưới chỉ trường độ của mỗi phách. Nhờ vậy, chỉ cần nhìn 2/4, 3/4, 4/4 là biết ngay ô nhịp có bao nhiêu phách và mỗi phách bền bằng nốt nào.
- Quy luật phách mạnh – phách nhẹ: phách mạnh luôn ở vị trí đầu ô nhịp, tạo tính chu kỳ cho nhạc điệu; chính sự khác biệt về số phách và phân bố mạnh nhẹ tạo nên tính chất riêng của từng loại nhịp.
- Nhóm ký hiệu biến hóa cao độ (thăng, giáng, bồi): đây là công cụ thay đổi cao độ của nốt so với nốt gốc, cần thuộc tên, tác dụng và vị trí viết đúng chuẩn.
Khi đọc một bản nhạc thật, luyện tập nhận diện nhịp lấy đà ở đầu bài và gọi tên loại nhịp qua gạch nhịp là hai kỹ năng đi đôi với nhau.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Nhẩm câu “số trên đếm phách, số dưới đo phách”: nhìn 4/4 là biết có 4 phách, mỗi phách bằng một nốt đen. Nhịp lấy đà là ô nhịp “nợ” phách ở đầu bài — vào từ phách yếu, chờ phách mạnh của ô đầu tiên. Với ký hiệu biến hóa, nhớ ngắn gọn: thăng thì lên, giáng thì xuống, bồi thì về gốc. Liên tưởng nhanh tính chất: 2/4 gắn với hành khúc, 3/4 gắn với valse, còn 4/4 là loại nhịp “đa dụng” nhất trong âm nhạc.
Bài viết liên quan: