Câu hỏi: Trong dao động điều hòa thì li độ, vận tốc và gia tốc là những đại lượng biến đổi theo hàm sin hoặc cosin theo thời gian và …
- A. cùng pha dao động.
- B. cùng pha ban đầu.
- C. cùng biên độ.
- D. cùng chu kỳ.
Đáp án đúng là D. cùng chu kỳ. Li độ, vận tốc và gia tốc đều là hàm sin (hoặc cosin) của cùng biến thời gian t và có cùng tần số góc ω, nên đều lặp lại sau mỗi chu kỳ T = 2π/ω. Pha dao động, pha ban đầu và biên độ của ba đại lượng này thì không trùng nhau.

Vì sao đáp án D đúng?
Ba đại lượng cùng chu kỳ vì đều được suy ra từ cùng một phương trình dao động điều hòa. Xét dao động điều hòa có phương trình li độ tổng quát x = A·cos(ωt + φ), ta có:
- Li độ: x = A·cos(ωt + φ) — biên độ A, pha ban đầu φ.
- Vận tốc: v = −ωA·sin(ωt + φ) = ωA·cos(ωt + φ + π/2) — biên độ ωA, sớm pha hơn li độ một góc π/2.
- Gia tốc: a = −ω²A·cos(ωt + φ) = ω²A·cos(ωt + φ + π) — biên độ ω²A, ngược pha với li độ.
Cả ba biểu thức đều là hàm cosin của ωt, tức có cùng tần số góc ω. Hàm tuần hoàn dạng cos(ωt + hằng số) lặp lại sau mỗi khoảng T = 2π/ω, do đó x, v và a có cùng chu kỳ và cùng tần số f = 1/T. Về mặt vật lý, ω là đặc trưng của bản thân dao động, không phụ thuộc vào việc ta xét đại lượng nào; li độ, vận tốc, gia tốc chỉ là ba cách mô tả của một quá trình dao động nên tất yếu có nhịp lặp lại như nhau.
Vì sao các phương án A, B, C sai?
A. cùng pha dao động — sai. Vận tốc luôn lệch pha π/2 so với li độ và gia tốc; gia tốc lại ngược pha với li độ (lệch pha π). Đây là phương án dễ nhầm nhất: thấy cả ba đều “biến đổi theo hàm sin hoặc cosin”, nhiều bạn vội kết luận chúng dao động đồng bộ, nhưng cùng dạng hàm không có nghĩa là cùng pha.
B. cùng pha ban đầu — sai. Viết cả ba dưới dạng hàm cosin, pha ban đầu lần lượt là φ (li độ), φ + π/2 (vận tốc) và φ + π (gia tốc). Ba giá trị này khác nhau nên không thể nói “cùng pha ban đầu”.
C. cùng biên độ — sai. Biên độ của li độ, vận tốc, gia tốc lần lượt là A, ωA và ω²A, khác nhau cả về giá trị lẫn đơn vị (m, m/s, m/s²). Chỉ trong những trường hợp đặc biệt các con số mới trùng nhau (ví dụ khi ω = 1 rad/s), nên “cùng biên độ” không phải quy luật luôn đúng của dao động điều hòa.
Hệ thống kiến thức liên quan
Dao động điều hòa là dao động trong đó li độ là hàm cosin (hoặc sin) của thời gian. Vì vận tốc và gia tốc được suy ra trực tiếp từ li độ bằng phép lấy đạo hàm, nên trong dao động điều hòa gia tốc biến đổi theo quy luật hình sin, vận tốc cũng vậy — cả ba đại lượng đều mang tính tuần hoàn. Các điểm cần phân biệt rõ:
- Tần số góc ω (và do đó chu kỳ T = 2π/ω, tần số f = 1/T) là đặc trưng chung: giống nhau với li độ, vận tốc và gia tốc vì ba đại lượng mô tả cùng một dao động.
- Độ lệch pha: vận tốc sớm pha hơn li độ một góc

Bài viết liên quan: