Câu hỏi: Tính chất của gió mùa mùa hạ là gì?
- A. nóng, khô.
- B. nóng, ẩm.
- C. lạnh, ẩm.
- D. lạnh, khô.
Đáp án đúng là B. nóng, ẩm. Gió mùa mùa hạ có nguồn gốc từ khối khí xích đạo và di chuyển chủ yếu trên các vùng biển nóng nên mang theo lượng hơi nước lớn. Vì vậy, tính chất của gió mùa mùa hạ là nóng và ẩm — đây cũng là nguyên nhân chính gây mưa nhiều vào mùa hè ở Việt Nam.
Vì sao gió mùa mùa hạ mang tính chất nóng, ẩm?
Gió mùa mùa hạ nóng và ẩm vì cả xuất phát điểm lẫn đường di chuyển của nó đều đi qua những khu vực giàu nhiệt lượng và hơi nước. Đây còn gọi là gió mùa Tây Nam, hình thành do sự chênh lệch khí áp giữa lục địa và biển theo mùa: vào mùa hạ, lục địa châu Á nóng lên mạnh, trở thành trung tâm áp thấp và hút các luồng khí từ phía biển thổi về.
Luồng gió này khởi nguồn từ khối khí xích đạo — vùng có nhiệt độ cao và bốc hơi mạnh quanh năm. Khi thổi về phía Việt Nam, gió tiếp tục đi trên những vùng biển nhiệt đới, hấp thụ thêm nhiệt và hơi nước, nên tính chất nóng ẩm càng được củng cố. Nguồn ẩm lớn này chính là nguyên nhân khiến mùa hạ ở nước ta có nhiều mưa: mưa dông vào buổi chiều, các đợt mưa lớn ở cả hai miền, cùng những trận mưa ngâu dai dẳng ở đồng bằng Bắc Bộ vào cuối hè.
Điểm mấu chốt cần nhớ: tính chất của một luồng gió phụ thuộc vào bề mặt nó di chuyển qua. Gió đi trên biển nóng sẽ hút thêm ẩm; gió đi trên lục địa sẽ khô. Gió mùa hạ gần như trọn hành trình trên biển, vì vậy tính chất của gió mùa mùa hạ không thể là khô mà luôn là nóng, ẩm.
Vì sao các phương án còn lại sai?
A. nóng, khô — chỉ đúng một nửa: gió mùa hạ đúng là nóng nhưng không hề khô. Đây là phương án dễ nhầm nhất, vì nhiều bạn chỉ nhớ “mùa hè nóng” mà bỏ qua nguồn ẩm dồi dào từ biển. Một luồng gió nóng, khô thực tế phải thổi từ lục địa, ví dụ gió Lào (gió Tây khô nóng vượt dãy Trường Sơn sang miền Trung).
C. lạnh, ẩm — sai ở chữ “lạnh”: vào mùa hạ, nhiệt độ toàn quốc ở mức cao, gió thổi qua biển xích đạo còn được gia nhiệt thêm. Tính chất lạnh chỉ gặp ở gió mùa Đông Bắc vào mùa đông, khi khối khí lạnh từ phương Bắc tràn về.
D. lạnh, khô — đây là tính chất đặc trưng của gió mùa Đông Bắc khi còn mạnh (di chuyển trên lục địa), hoàn toàn đối lập với gió mùa hạ. Chọn D là nhầm hẳn hai hệ thống gió mùa cho nhau.
Hệ thống kiến thức liên quan
Gió mùa là loại gió đổi hướng theo mùa ngược nhau, hình thành do chênh lệch nhiệt độ — khí áp giữa lục địa và đại dương theo mùa. Ở Việt Nam có hai hệ thống gió mùa chính:
- Gió mùa mùa hạ (gió Tây Nam): thổi từ biển về đất liền trong khoảng từ tháng 5 đến tháng 10, mang không khí nóng, ẩm; tạo ra mùa mưa, mưa dông và mưa ngâu.
- Gió mùa mùa đông (gió Đông Bắc): thổi từ lục địa châu Á xuống trong khoảng từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mang không khí lạnh, khô; chỉ hút thêm ẩm gây mưa rào và rét khi vượt qua biển Đông.
Bản chất vật lý của việc phân biệt là bề mặt di chuyển: biển nóng cho ẩm, lục địa cho khô. Gió mùa hạ gần như cả lộ trình trên biển xích đạo nên nóng ẩm; gió mùa Đông Bắc khởi đầu trên lục địa nên lạnh khô, chỉ ẩm dần khi ra biển. Nắm vững quy luật này giúp hiểu vì sao Việt Nam có mùa mưa và mùa khô rõ rệt.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Ghi nhớ bằng cặp đối xứng: “hạ = Tây Nam = biển = nóng ẩm” và “đông = Đông Bắc = lục địa = lạnh khô”. Chỉ cần xét một dấu hiệu duy nhất — gió thổi từ biển hay từ lục địa — là suy ra ngay độ ẩm của nó.
Với dạng đề hỏi tính chất gió mùa, làm theo hai bước: xác định mùa (hạ hay đông) để biết hướng gió, rồi xác định bề mặt thổi qua (biển hay lục địa) để biết ẩm hay khô. Mùa hạ gắn liền với biển nóng nên “nóng, ẩm” luôn là đáp án chuẩn; đồng thời cảnh giác với phương án nhiễu “nóng, khô” vì nó đúng đúng… nó đúng một nửa mà thiếu yếu tố ẩm quyết định.
Bài viết liên quan: