Thành phần loài chiếm ưu thế phía Bắc nước ta: Đáp án C

Câu hỏi: Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta là gì?

• A. cây lá kim và thú có lông dày.
• B. cây chịu hạn, rụng lá theo mùa.
• C. động thực vật cận nhiệt đới.
• D. động vật và thực vật nhiệt đới.

Đáp án đúng là C. động thực vật cận nhiệt đới. Phần lãnh thổ phía Bắc nước ta có kiểu khí hậu cận nhiệt đới gió mùa với mùa đông lạnh, khô, nên thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta là các loài động thực vật cận nhiệt đới chứ không phải loài nhiệt đới điển hình.

Vì sao đáp án C đúng: động thực vật cận nhiệt đới?

Thành phần loài chiếm ưu thế ở một vùng được quyết định bởi kiểu khí hậu nơi đó. Phần lãnh thổ phía Bắc nước ta nằm sát mép phía Bắc của vùng nội chí tuyến, đồng thời chịu tác động mạnh của gió mùa châu Á: mùa đông lạnh và khô do khối không khí lạnh từ lục địa tràn xuống, mùa hạ nóng ẩm và mưa nhiều. Đây chính là kiểu khí hậu cận nhiệt đới gió mùa.

Mùa đông lạnh khiến nhiều loài thuần nhiệt đới khó tồn tại quanh năm, ngược lại các loài chịu được nhiệt độ thấp phát triển thuận lợi. Vì vậy thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Bắc nước ta là động thực vật cận nhiệt đới: động vật mang đậm sắc thái cận nhiệt, một số loài có bộ lông dày hơn khi trời rét; thực vật vẫn xanh quanh năm nhưng xuất hiện thêm các loài rụng lá về mùa đông. Đây là điểm khác biệt rõ so với phần lãnh thổ phía Nam, nơi nóng ẩm quanh năm và loài nhiệt đới mới là thành phần chiếm ưu thế.

Vì sao các phương án A, B, D sai?

• A. cây lá kim và thú có lông dày: đây là sinh vật đặc trưng của rừng ôn đới lạnh. Miền Bắc nước ta có mùa đông lạnh nhưng không kéo dài và giá rét triền miên như vùng ôn đới; cây lá kim, thú có lông dày chỉ xuất hiện ở một số vùng núi cao, không đủ để trở thành thành phần chiếm ưu thế.
• B. cây chịu hạn, rụng lá theo mùa: đây là đặc trưng của vùng khí hậu cận nhiệt đới khô hạn (xa van, hoang mạc), nơi có mùa khô gay gắt. Miền Bắc tuy có mùa đông ít mưa nhưng mùa hạ mưa nhiều, độ ẩm cao quanh năm, không phải môi trường của các loài chịu hạn.
• D. động vật và thực vật nhiệt đới: đây là phương án dễ nhầm nhất, vì cả nước ta đều nằm trong vùng nhiệt đới. Tuy nhiên, loài nhiệt đới chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Nam và là thành phần phổ biến của cả nước; riêng phần lãnh thổ phía Bắc, do ảnh hưởng của mùa đông lạnh, thành phần cận nhiệt đới mới chiếm ưu thế.

Hệ thống kiến thức liên quan

Để làm tốt dạng câu hỏi này, cần nắm mối quan hệ giữa khí hậu và sự phân bố sinh vật ở nước ta:

• Nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc nên khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa là nền tảng; sinh vật nhiệt đới phong phú và phổ biến trên cả nước.
• Khí hậu phân hóa theo chiều Bắc – Nam: phía Bắc mang tính chất cận nhiệt đới gió mùa (có mùa đông lạnh), phía Nam là nhiệt đới gió mùa điển hình (nóng quanh năm, phân hóa mùa mưa – mùa khô).
• Nhiệt độ mùa đông là nhân tố then chốt chọn lọc thành phần loài: mùa đông lạnh làm giảm các loài thuần nhiệt và tạo lợi thế cho các loài cận nhiệt chịu lạnh.
• Trong miền núi cao, độ cao lớn tạo điều kiện cho một số cây lá kim và thú có lông dày xuất hiện, nhưng đó là sinh vật ôn đới núi cao, quy mô nhỏ, không đại diện cho thành phần loài của cả phần lãnh thổ phía Bắc.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Ghép cặp “Bắc – cận nhiệt, Nam – nhiệt đới”: khi đề hỏi phần lãnh thổ phía Bắc, ưu tiên chọn đáp án liên quan đến cận nhiệt đới; khi hỏi miền Nam thì chọn nhiệt đới điển hình. Khi đọc bốn phương án, gạch ngay các dấu hiệu bẫy: “cây lá kim, thú lông dày” là dấu hiệu ôn đới lạnh; “chịu hạn, rụng lá theo mùa” là dấu hiệu vùng khô hạn. Phương án chứa chữ “nhiệt đới” thường gây phân vân vì đúng với cả nước nhưng sai khi đề hỏi riêng phần lãnh thổ phía Bắc — hãy xác định rõ vùng lãnh thổ được hỏi trước khi chốt đáp án.