Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phải là chức năng của Sử học?
- A. Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ
- B. Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử
- C. Giáo dục tình yêu thiên nhiên và bảo vệ môi trường
- D. Rút ra những bài học kinh nghiệm cho cuộc sống hiện tại
Đáp án đúng là C. Giáo dục tình yêu thiên nhiên và bảo vệ môi trường. Chức năng của Sử học xoay quanh việc nghiên cứu và phân tích quá khứ: tái hiện sự kiện, tìm ra quy luật và rút bài học kinh nghiệm, nên nội dung ở phương án C không thuộc phạm vi chức năng này.
Câu hỏi 2: Một trong những chức năng cơ bản của Sử học là
- A. khôi phục hiện thực lịch sử thông qua tưởng tượng.
- B. tái tạo lại các biến cố lịch sử thông qua thí nghiệm.
- C. khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan.
- D. cung cấp tri thức cho các lĩnh vực khoa học tự nhiên.
Đáp án đúng là C. khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan. Sử học tái hiện quá khứ trên cơ sở sử liệu và lập luận khoa học, không thông qua tưởng tượng hay thí nghiệm.
Vì sao “giáo dục tình yêu thiên nhiên và bảo vệ môi trường” không phải chức năng của Sử học?
Sử học là khoa học nghiên cứu và tái hiện quá khứ xã hội loài người trên cơ sở sử liệu. Đối tượng nghiên cứu của nó là con người và xã hội trong quá khứ, không phải thiên nhiên hay môi trường sống. Giáo dục tình yêu thiên nhiên, bảo vệ môi trường thuộc nhiệm vụ của giáo dục môi trường, môn Địa lí hay Sinh học. Dù việc hiểu lịch sử khai thác thiên nhiên có thể gián tiếp hỗ trợ ý thức bảo vệ môi trường, đó vẫn không phải chức năng cơ bản của môn khoa học lịch sử. Vì vậy phương án C là nội dung “lạc quẻ” so với ba chức năng còn lại và là đáp án của câu hỏi.
Vì sao các phương án A, B, D của câu đầu không thể là đáp án?
Câu hỏi ở dạng phủ định (“không phải”), nên ba phương án còn lại phải là những chức năng có thật của Sử học — chính vì thế chúng không thể được chọn.
- A. Khôi phục các sự kiện lịch sử trong quá khứ: đây là chức năng khoa học cơ bản nhất, tái hiện hiện thực lịch sử đúng như nó đã diễn ra dựa trên sử liệu.
- B. Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử: sau khi tái hiện sự kiện, Sử học phải phân tích để chỉ ra bản chất, nguyên nhân và quy luật phát triển của xã hội loài người.
- D. Rút ra những bài học kinh nghiệm cho cuộc sống hiện tại: hiểu quá khứ để phục vụ hiện tại và định hướng tương lai, đây là chức năng thực tiễn và giáo dục của Sử học.
Vì sao câu thứ hai chọn “khôi phục hiện thực lịch sử một cách khách quan”?
Phương án C nêu đúng phương thức làm việc của Sử học: quá khứ được tái hiện một cách khách quan từ sử liệu như hiện vật khảo cổ, văn bản, bia đá, hình ảnh, rồi được kiểm chứng bằng lập luận khoa học. Ba phương án còn lại sai ngay ở công cụ tiếp cận. A sai vì tưởng tượng là phương thức của văn học, hư cấu; nhà sử học chỉ được suy luận trên bằng chứng, không được bịa đặt. B sai vì thí nghiệm là phương pháp của khoa học tự nhiên — sự kiện lịch sử diễn ra một lần, không thể đưa về phòng thí nghiệm để tái tạo. D sai vì Sử học chủ yếu cung cấp tri thức cho các khoa học xã hội và nhân văn như khảo cổ học, kinh tế học, xã hội học, chứ không phải cho các lĩnh vực khoa học tự nhiên.
Hệ thống kiến thức: chức năng của Sử học
Mọi câu hỏi dạng “sử học có chức năng nào sau đây” đều kiểm tra ba nhóm chức năng cốt lõi sau:
- Tái hiện (khôi phục) hiện thực lịch sử: xác định lại các sự kiện, hiện tượng đã diễn ra trong quá khứ đúng bản chất của nó, dựa trên sử liệu.
- Nhận thức bản chất và quy luật: từ các sự kiện cụ thể, khái quát thành bản chất và quy luật vận động, phát triển của lịch sử.
- Rút bài học kinh nghiệm: dùng hiểu biết về quá khứ để định hướng hành động ở hiện tại và quyết định ở tương lai.
Mục tiêu cuối cùng của Sử học là hiểu các sự kiện và xã hội của con người. Bất kỳ nội dung nào không hướng đến đối tượng này đều nằm ngoài chức năng của môn khoa học lịch sử.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Khi gặp câu hỏi về chức năng của Sử học, đối chiếu từng phương án với ba nhóm chức năng trên trước khi chọn. Ghi nhanh hai cặp từ khóa: Sử học luôn gắn với “khách quan” và “sử liệu”; loại ngay phương án chứa “tưởng tượng” hoặc “thí nghiệm” vì đó là phương thức của văn học và khoa học tự nhiên. Với câu hỏi phủ định “không phải là chức năng”, đừng chọn phương án nghe thời sự hay dễ thiện cảm — hãy chọn nội dung nằm ngoài phạm vi nghiên cứu con người và xã hội trong quá khứ.
Bài viết liên quan: