Ngô Quyền xây dựng đất nước theo chế độ gì? Đáp án và giải thích

Câu hỏi: Sau khi lên ngôi, Ngô Quyền đã xây dựng đất nước theo chế độ

  • A. Quân chủ lập hiến.
  • B. Cộng hòa quý tộc.
  • C. Dân chủ chủ nô.
  • D. Quân chủ chuyên chế.

Đáp án đúng là D. Quân chủ chuyên chế. Sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, Ngô Quyền lên ngôi và thiết lập nhà nước độc lập theo mô hình quân chủ chuyên chế — nhà vua nắm toàn bộ quyền lực, không bị ràng buộc bởi bất kỳ cơ quan hay bản hiến pháp nào.

Câu hỏi trắc nghiệm lịch sử về chế độ chính trị Ngô Quyền xây dựng sau khi lên ngôi

Vì sao Ngô Quyền chọn thể chế quân chủ chuyên chế?

Chế độ quân chủ chuyên chế là thể chế mà quyền lực tối cao tập trung vào tay một người — nhà vua — không bị giới hạn bởi hiến pháp hay cơ quan lập pháp độc lập. Toàn bộ quyết sách về quân sự, hành chính và tư pháp đều do nhà vua trực tiếp định đoạt.

Sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc, Ngô Quyền cần một bộ máy nhà nước đủ mạnh để củng cố nền độc lập vừa giành được và ngăn chặn nguy cơ tái xâm lược từ phương Bắc. Ông xưng vương, đặt trăm quan, định triều nghi, lập kinh đô tại Cổ Loa — tất cả đều theo mô hình một nhà nước phong kiến tập quyền, nơi nhà vua là trung tâm quyền lực duy nhất. Đây là bước chuyển lịch sử quan trọng: từ chỗ bị cai trị bởi quan lại phương Bắc, Việt Nam lần đầu có nhà nước độc lập do người Việt lãnh đạo theo thể chế riêng.

Thể chế này phù hợp với giai đoạn đầu xây dựng nhà nước, khi yêu cầu tập trung quyền lực để ổn định và bảo vệ đất nước được đặt lên hàng đầu. Mô hình quân chủ chuyên chế sau đó tiếp tục được các vương triều Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần… kế thừa và phát triển.

Vì sao ba phương án còn lại không phù hợp?

Phương án A — Quân chủ lập hiến là thể chế mà quyền lực của vua bị giới hạn bởi hiến pháp và nghị viện. Mô hình này xuất hiện ở châu Âu từ thế kỷ XVII trở đi (tiêu biểu là Anh sau Cách mạng Vinh quang 1688), hoàn toàn không tồn tại ở Việt Nam thế kỷ X. Thời Ngô Quyền chưa có khái niệm hiến pháp hay cơ quan lập pháp hạn chế quyền vua.

Phương án B — Cộng hòa quý tộc là thể chế mà quyền lực thuộc về một hội đồng hoặc tầng lớp quý tộc, không có vua hoặc vua chỉ là biểu tượng. Mặc dù Ngô Quyền có được sự ủng hộ của các tướng lĩnh và hào trưởng địa phương, ông vẫn là người nắm quyền tối cao duy nhất — điều đó làm cho thể chế này không phù hợp. Đây là phương án dễ gây nhầm lẫn vì học sinh có thể liên tưởng đến vai trò của tầng lớp quý tộc trong triều đình.

Phương án C — Dân chủ chủ nô là thể chế của các xã hội chiếm hữu nô lệ cổ đại, điển hình như Athens (Hy Lạp) thế kỷ V TCN, nơi tầng lớp chủ nô tham gia quyết định công việc nhà nước. Chế độ nô lệ theo nghĩa chính trị – xã hội đó chưa từng hình thành ở Việt Nam; đến thời Ngô Quyền, xã hội nước ta đang trong quá trình phong kiến hóa, không phải xã hội chủ nô.

Hệ thống kiến thức liên quan

Để nắm chắc câu hỏi dạng này, cần phân biệt rõ bốn thể chế chính trị thường xuất hiện trong chương trình Lịch sử phổ thông:

  • Quân chủ chuyên chế: vua nắm toàn bộ quyền lực, không có cơ chế pháp lý nào giám sát hoặc giới hạn. Phổ biến ở các nhà nước phong kiến phương Đông và phương Tây thời Trung đại.
  • Quân chủ lập hiến: vua tồn tại nhưng quyền lực bị hiến pháp và nghị viện kiểm soát. Xuất hiện từ cách mạng tư sản ở châu Âu, tiêu biểu là Anh, Nhật Bản hiện đại.
  • Cộng hòa quý tộc: không có vua hoặc vua hữu danh vô thực; quyền lực do tầng lớp quý tộc/nguyên lão nắm giữ. Điển hình là Cộng hòa La Mã thời cổ đại.
  • Dân chủ chủ nô: tầng lớp chủ nô tham gia quản lý nhà nước; nô lệ không có quyền công dân. Điển hình là các thành bang Hy Lạp cổ đại.

Nhà nước Ngô Quyền (939–944) được xem là nhà nước phong kiến độc lập đầu tiên của Việt Nam sau thời Bắc thuộc. Dù triều đại này tồn tại ngắn — sau khi Ngô Quyền mất, đất nước rơi vào loạn 12 sứ quân — nhưng ý nghĩa lịch sử của việc thiết lập thể chế độc lập, thoát khỏi sự kiểm soát của phong kiến phương Bắc, là rất lớn và được nhấn mạnh trong chương trình Lịch sử THPT.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Khi gặp câu hỏi về thể chế nhà nước trong lịch sử Việt Nam trung đại (từ Ngô Quyền đến triều Nguyễn), đáp án hầu như luôn là quân chủ chuyên chế — vì đây là mô hình nhất quán của tất cả các vương triều phong kiến Việt Nam. Các phương án như “lập hiến”, “cộng hòa”, “chủ nô” gắn với bối cảnh lịch sử châu Âu hoặc cổ đại, không phải Việt Nam thời phong kiến.

Mấu chốt để phân biệt: quân chủ lập hiến có hiến pháp hạn chế vua; quân chủ chuyên chế thì không. Hễ đề hỏi về nhà nước phong kiến Việt Nam mà không có thêm thông tin về hiến pháp hay nghị viện, chọn quân chủ chuyên chế là chắc chắn.