Phần mềm thương mại là gì? Đáp án và giải thích chi tiết

Câu hỏi: Phần mềm thương mại là?

• A. Phần mềm miễn phí
• B. Phần mềm cung cấp toàn bộ chức năng của máy tính
• C. Là phần mềm thống trị
• D. Phần mềm sản xuất ra để bán

Đáp án đúng là D. Phần mềm sản xuất ra để bán. Phần mềm thương mại là phần mềm được tạo ra và phân phối nhằm mục đích bán; người dùng phải trả tiền mua bản quyền mới được sử dụng hợp pháp. Tiêu chí “được sản xuất ra để bán” chính là ranh giới phân biệt nó với phần mềm miễn phí và phần mềm nguồn mở.

Vì sao đáp án D là đáp án đúng?

Khái niệm phần mềm thương mại gắn trực tiếp với mục đích kinh doanh: nhà sản xuất đầu tư phát triển phần mềm để bán ra thị trường và thu lại lợi nhuận thông qua phí mua bản quyền. Khi mua, người dùng nhận được giấy phép sử dụng kèm các hạn chế — thường không được tự ý sao chép bán lại và không được tùy chỉnh sâu vào bên trong phần mềm. Ví dụ điển hình trong chính bộ đề là Microsoft Word: muốn sử dụng hợp pháp, người dùng phải mua bản quyền từ nhà phát hành.

Đáp án D nêu đúng bản chất ấy: “sản xuất ra để bán”. Câu 9 trong cùng bộ đề khẳng định lại điều này — phần mềm thương mại thường được dùng để bán, tạo lợi nhuận cho nhà phát triển, và đó cũng là nguồn thu nhập chính của các tổ chức, công ty làm về phần mềm (Câu 5).

Vì sao các phương án A, B, C sai?

A. Phần mềm miễn phí — đây là phương án dễ nhầm nhất. Miễn phí và thương mại là hai mô hình phân phối trái ngược nhau: phần mềm miễn phí cho người dùng sử dụng không tốn tiền, còn phần mềm thương mại buộc phải trả tiền. Vì vậy “miễn phí” không thể là định nghĩa của phần mềm thương mại.

B. Phần mềm cung cấp toàn bộ chức năng của máy tính — sai vì bất kỳ phần mềm nào cũng chỉ giải quyết một hoặc một nhóm nhu cầu cụ thể (soạn văn bản, chỉnh sửa ảnh, quản lý dữ liệu…). Chức năng của máy tính là tổ hợp của nhiều phần mềm khác nhau cùng phần cứng, không có phần mềm đơn lẻ nào đảm nhiệm tất cả.

C. Là phần mềm thống trị — sai vì “phần mềm thống trị” không phải khái niệm được dùng trong Tin học. Việc một phần mềm chiếm thị phần lớn hay nhỏ không quyết định nó thuộc loại thương mại hay không thương mại.

Hệ thống kiến thức liên quan: đáp án các câu còn lại trong bộ đề

Cặp khái niệm trung tâm cần phân biệt là phần mềm thương mại và phần mềm nguồn mở: phần mềm thương mại được phát triển để bán, kèm giấy phép hạn chế và không cho phép tùy chỉnh sâu; phần mềm nguồn mở cung cấp công khai mã nguồn, cho phép người dùng truy cập, xem, sửa đổi và phân phối, qua đó khuyến khích sự hợp tác và phát triển cộng đồng. Dưới đây là đáp án từng câu còn lại theo lời giải gốc.

• Câu 2 — Phần mềm nguồn mở là? Đáp án A. Là phần mềm cung cấp cả mã nguồn để người dùng có thể tự sửa đổi, cải tiến, phát triển. Phương án B mô tả phần mềm không cung cấp mã nguồn, dùng theo một chiều của nhà sản xuất — đó là đặc trưng của phần mềm độc quyền, không phải nguồn mở.
• Câu 3 — Giấy phép được áp dụng rộng rãi nhất là? Đáp án D. GNU GPL. GNU GPL (GNU General Public License) là giấy phép phần mềm nguồn mở phổ biến nhất trên thế giới; các phương án GLU GPL, GNU GPN, GLU GPN chỉ là cách viết sai tên.
• Câu 4 — Phần mềm thương mại có mấy loại? Đáp án B. 3 loại: phần mềm ứng dụng, phần mềm hệ thống và phần mềm tiện ích.
• Câu 5 — “Là nguồn thu nhập chính của các tổ chức” là vai trò của phần mềm nào? Đáp án B. Phần mềm thương mại, vì hoạt động bán bản quyền tạo ra doanh thu cho công ty phát triển và phân phối phần mềm.
• Câu 6 — Phần mềm chạy trên internet là? Đáp án D. Là phần mềm sử dụng trực tiếp trên internet mà không cần cài đặt vào máy: mở trình duyệt web là dùng được. Nó tất nhiên phải có kết nối internet, nên phương án C sai.
• Câu 7 — Cách thức chuyển giao phần mềm cho người sử dụng theo chiều hướng? Đáp án D. Mở dần: xu hướng hiện nay là mở rộng khả năng tiếp cận phần mềm thông qua các mô hình như phần mềm nguồn mở, phần mềm đám mây.
• Câu 8 — Đáp án nào là phần mềm thương mại? Đáp án C. Microsoft Word. Inkscape và GIMP là phần mềm nguồn mở; môi trường lập trình cho ngôn ngữ Python cũng được phát hành tự do, không phải mua bản quyền.
• Câu 9 — Phần mềm thương mại thường được dùng để? Đáp án A. Bán. Đây là mục đích trực tiếp của loại phần mềm này.
• Câu 10 — Ưu điểm của phần mềm nguồn mở? Đề gốc không kèm phương án nên không chốt đáp án cụ thể. Theo nội dung phân tích của nguồn, ưu điểm cốt lõi nằm ở chỗ mã nguồn được công khai: người dùng được tự do sửa đổi, cải tiến, phân phối và hưởng lợi từ sự hợp tác của cộng đồng phát triển.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Gặp dạng câu hỏi phân loại phần mềm, chỉ cần soi hai tiêu chí:

• “Có phải trả tiền không?” — phải mua bản quyền là phần mềm thương mại; dùng không tốn tiền là phần mềm miễn phí.
• “Có được cung cấp mã nguồn không?” — có mã nguồn để sửa đổi là nguồn mở; không có, chỉ dùng một chiều theo nhà sản xuất là phần mềm độc quyền.

Tên giấy phép GNU GPL cần nhớ nguyên vẹn ba chữ cái G-P-L và gắn với “nguồn mở”; gặp các biến thể GLU, GPN là bẫy viết sai tên. Về ví dụ: Microsoft Word đại diện cho nhóm thương mại, GIMP và Inkscape đại diện cho nhóm nguồn mở — nhớ hai cặp tên này là trả lời nhanh được các câu nhận biết ví dụ.