Câu hỏi: Đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân trong mỗi câu sau:
- A. Sa Pa là viên ngọc vùng biên giới.
- B. Sa Pa có không khí trong lành mát rượi.
Viết một câu có sử dụng hình ảnh so sánh để nói về một cảnh đẹp mà em thích.
Đáp án: Câu A – “Sa Pa là gì?”; câu B – “Sa Pa có điều gì?”; câu có hình ảnh so sánh – “Cảnh đẹp mà em thích giống như một bức tranh sống động.” Mỗi câu hỏi đều nhắm đúng vào bộ phận được gạch chân, còn câu văn so sánh dùng từ “giống như” để nối cảnh đẹp với hình ảnh bức tranh.
Vì sao các câu hỏi và câu so sánh trên đúng yêu cầu?
Với câu A “Sa Pa là viên ngọc vùng biên giới“, bộ phận gạch chân “viên ngọc vùng biên giới” chính là phần thông báo Sa Pa là gì. Vì vậy, khi đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân, ta giữ nguyên chủ ngữ “Sa Pa”, thay bộ phận được gạch chân bằng từ để hỏi “gì” và tạo thành câu hỏi “Sa Pa là gì?”. Cũng theo cách này, nếu đề bài chỉ gạch chân riêng “vùng biên giới” thì câu hỏi tương ứng sẽ là “Sa Pa là viên ngọc ở đâu?”.
Với câu B “Sa Pa có không khí trong lành mát rượi“, bộ phận gạch chân “không khí trong lành mát rượi” trả lời cho câu hỏi về điều mà Sa Pa có, nên câu hỏi đúng là “Sa Pa có điều gì?” (hoặc “Sa Pa có gì?”). Nếu phần gạch chân chỉ là “trong lành mát rượi” thì câu hỏi sẽ chuyển thành “Sa Pa có không khí như thế nào?” — hỏi về đặc điểm của không khí.
Ở phần viết về cảnh đẹp, câu mẫu “Cảnh đẹp mà em thích giống như một bức tranh sống động” là một câu so sánh hoàn chỉnh vì có đủ ba yếu tố: sự vật được miêu tả (cảnh đẹp mà em thích), từ chỉ quan hệ so sánh (“giống như”) và sự vật dùng để so sánh (một bức tranh sống động). Hai sự vật này tương đồng với nhau ở nét sống động, hấp dẫn. Nhờ phép so sánh, câu văn trở nên gợi hình và giàu cảm xúc hơn thay vì chỉ khẳng định chung chung “cảnh đẹp rất đẹp”.
Lỗi thường gặp khi làm dạng bài này
Bài tập không có phương án chọn sẵn, nhưng khi tự làm, học sinh thường mắc ba lỗi sau:
- Đặt câu hỏi lệch khỏi bộ phận gạch chân: hỏi “Sa Pa ở đâu?” khi phần gạch chân của câu A là cả cụm “viên ngọc vùng biên giới” — câu hỏi ấy chỉ phù hợp khi gạch chân riêng phần chỉ địa điểm.
- Chọn từ để hỏi không khớp: dùng “Ai?” cho sự vật, hiện tượng; từ “Ai?” chỉ dành để hỏi về người.
- Viết câu thiếu yếu tố so sánh: câu như “Cảnh đẹp rất tuyệt vời” chỉ là câu cảm thán, không có từ chỉ so sánh và không có hai sự vật được đem ra đối chiếu nên không được tính là câu có hình ảnh so sánh.
Hệ thống kiến thức liên quan
Để đặt câu hỏi cho bộ phận gạch chân, bước quan trọng nhất là xác định bộ phận đó của câu trả lời cho câu hỏi nào. Tiếng Việt có các từ để hỏi thường gặp sau:
- Ai? — hỏi về người.
- Cái gì? / Là gì? / Có gì? — hỏi về sự vật, sự việc.
- Ở đâu? — hỏi về địa điểm.
- Khi nào? — hỏi về thời gian.
- Như thế nào? — hỏi về đặc điểm, tính chất.
- Vì sao? — hỏi về nguyên nhân.
Về phần biện pháp so sánh: so sánh là đối chiếu hai sự vật, sự việc có nét giống nhau nhằm làm cho câu văn sinh động, gợi hình và giàu cảm xúc hơn. Khi viết về một cảnh đẹp yêu thích, hãy quan sát cảnh vật, tìm ra nét đặc trưng của cảnh rồi liên tưởng đến một hình ảnh khác có nét tương đồng — ví dụ hình ảnh bức tranh, dải lụa — để tạo nên câu văn so sánh của riêng mình, thay vì chỉ chép lại câu mẫu.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Với dạng đặt câu hỏi, áp dụng quy trình ba bước: đọc kỹ câu văn, xác định bộ phận gạch chân trả lời cho câu hỏi nào, rồi giữ nguyên phần còn lại và thay bộ phận đó bằng từ để hỏi tương ứng. Với dạng viết câu so sánh, nhớ công thức “sự vật A + từ so sánh (như, giống, giống như, là) + sự vật B”: câu văn phải có từ chỉ so sánh và hai sự vật chung ít nhất một nét tương đồng. Cách kiểm tra đơn giản nhất: tự trả lời câu hỏi vừa đặt ra; nếu câu trả lời cho ra đúng bộ phận bị gạch chân thì câu hỏi đã đúng.
Bài viết liên quan: