Câu hỏi: Cho thông tin sau: Khí hậu miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ mang tính chất cận xích đạo rõ rệt. Từ Đà Nẵng, nhiệt độ trung bình năm trên 25°C, tổng nhiệt độ trên 9.000°C và biên độ nhiệt năm dưới 9°C. Trong chế độ mưa, hai giá trị cực đại và hai giá trị cực tiểu của lượng mưa thể hiện rõ, tương ứng với hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh. Tháng mưa nhiều nhất có quan hệ với hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới, thường là tháng 7 hoặc tháng 9. Tháng có lượng mưa thấp nhất thường là tháng 1. (Nguồn: Giáo trình Địa lí tự nhiên Việt Nam 2, NXB Đại học Sư phạm, 2023, trang 131). Phát biểu nào sau đây đúng?
- a) Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ phần lớn có mùa mưa vào thu đông.
- b) Tính chất cận xích đạo của khí hậu miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ tăng dần về phía vĩ độ cao.
- c) Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ có sự tương phản rõ rệt về nhiệt độ và lượng mưa trung bình năm giữa Đông Trường Sơn và Tây Nguyên.
- d) Biên độ nhiệt độ năm của miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ thấp hơn miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ do vị trí gần xích đạo, hầu như không chịu tác động của gió mùa Đông Bắc, thời gian Mặt Trời lên thiên đỉnh.
Đáp án đúng là d. Biên độ nhiệt độ năm của miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ thấp hơn miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. Thông tin đã cho nêu biên độ nhiệt năm của miền dưới 9°C. Vị trí gần xích đạo và việc ít chịu tác động của gió mùa Đông Bắc là những căn cứ giải thích sự chênh lệch nhiệt độ giữa các mùa không lớn.

Vì sao phương án d đúng?
Biên độ nhiệt năm thấp là biểu hiện nổi bật của khí hậu cận xích đạo ở miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ. Biên độ nhiệt năm là chênh lệch giữa nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất. Theo đoạn thông tin, chỉ số này dưới 9°C, trong khi nhiệt độ trung bình năm vẫn trên 25°C.
Miền nằm gần xích đạo hơn miền Bắc nên sự thay đổi nhiệt độ theo mùa ít rõ rệt hơn. Khu vực này cũng hầu như không chịu tác động trực tiếp của gió mùa Đông Bắc gây lạnh như miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ. Đề bài nhắc đến hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh trong năm; chi tiết đó gắn trực tiếp với nhịp biến đổi lượng mưa được mô tả, không có nghĩa là chỉ riêng hiện tượng lên thiên đỉnh quyết định biên độ nhiệt năm.
Vì sao các phương án còn lại không phù hợp?
- a) Không đúng khi khái quát cho phần lớn toàn miền. Đoạn thông tin nêu tháng mưa nhiều nhất thường là tháng 7 hoặc tháng 9, không cho phép kết luận phần lớn miền có mùa mưa vào thu đông. Cần phân biệt tháng đạt lượng mưa cực đại với toàn bộ thời gian của mùa mưa. Duyên hải Nam Trung Bộ có chế độ mưa khác với Tây Nguyên và Nam Bộ, nên không thể lấy một mùa mưa áp chung cho mọi nơi.
- b) Sai về hướng thay đổi. Đi về phía vĩ độ cao ở Việt Nam là đi xa xích đạo hơn, trong khi tính chất cận xích đạo rõ hơn về phía nam, tức phía vĩ độ thấp.
- c) Không xác định được từ thông tin đã cho. Đoạn trích trình bày đặc điểm chung của miền, không cung cấp số liệu hay nhận xét so sánh nhiệt độ và lượng mưa trung bình năm giữa Đông Trường Sơn với Tây Nguyên. Đây là phương án dễ nhầm: sự phân hóa khí hậu giữa các khu vực không đồng nghĩa với việc có thể xác nhận nguyên văn phát biểu này bằng đoạn trích.
Kiến thức liên quan về khí hậu của miền
Tính chất cận xích đạo thể hiện qua nền nhiệt cao quanh năm, tổng nhiệt độ lớn và biên độ nhiệt năm nhỏ. Theo số liệu trong đề, nhiệt độ trung bình năm trên 25°C, tổng nhiệt độ trên 9.000°C và biên độ nhiệt năm dưới 9°C. Các chỉ số này cần được đọc cùng nhau: nhiệt độ cao nói lên mức độ nóng, còn biên độ thấp nói lên nhiệt độ thay đổi ít giữa các tháng.
Chế độ mưa có sự phân hóa theo mùa mưa và mùa khô. Đoạn trích còn mô tả hai cực đại, hai cực tiểu lượng mưa gắn với hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh. Hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới liên quan đến tháng mưa nhiều nhất, thường là tháng 7 hoặc tháng 9; tháng ít mưa nhất thường là tháng 1. Hai cực đại lượng mưa là các đỉnh trong nhịp mưa của năm, không phải hai mùa mưa tách biệt.
Cách nhận diện nhanh dạng câu hỏi này
Đối chiếu từng phát biểu với đúng loại thông tin mà đề cung cấp: chỉ số nhiệt độ để xét biên độ nhiệt, thời điểm mưa để xét chế độ mưa và hướng vĩ độ để xét tính cận xích đạo. Với phát biểu so sánh hai khu vực như phương án c, cần tìm căn cứ so sánh trong đoạn trích trước khi kết luận.

Bài viết liên quan: