Nghị luận Đời người chỉ sống có một lần – Bài làm chi tiết

Câu hỏi: (6,0 điểm): “Đời người chỉ sống có một lần. Phải sống sao cho khỏi xót xa ân hận vì những năm tháng đã sống hoài sống phí.” – Nikolai Alexeevich Ostrovsky. Hãy viết một bài văn nghị luận bàn về những việc anh/chị cần làm để “khỏi xót xa ân hận vì những năm tháng đã sống hoài sống phí”.

Đáp án đúng là: sống có ý nghĩa, không hối tiếc. Bài làm đi theo hướng bàn về giá trị của thời gian và những việc cụ thể mỗi người cần làm: xác định mục tiêu sống, nỗ lực hết mình và sống chân thành, yêu thương. Câu nói của Nikolai Alexeevich Ostrovsky trong tiểu thuyết “Thép đã tôi thế đấy” trở thành luận đề trung tâm cho việc bàn về quan niệm đời người chỉ sống có một lần.

Giải thích đáp án: trân trọng quỹ thời gian không thể mua lại

Hướng làm bài đúng là luận giải từ chính nội dung câu nói: thời gian là tài sản quý giá nhất của con người, không gì có thể mua được, và mỗi khoảnh khắc trôi qua đều không bao giờ quay trở lại. Chính vì đặc điểm “một đi không trở lại” này mà cách dùng thời gian quyết định chất lượng cả một đời người. Ai để năm tháng trôi qua vô định thì cuối đời tất yếu ân hận; ai dùng thời gian cho những việc có ý nghĩa thì có thể tự hào nhìn lại. Câu nói của Ostrovsky vì thế không chỉ là lời nhắc nhở về giá trị thời gian, mà còn là lời kêu gọi mỗi người nhận trách nhiệm cá nhân trong việc tự kiến tạo một cuộc đời trọn vẹn.

Những việc cần làm để không hối tiếc về năm tháng đã sống

Từ luận đề trên, bài làm triển khai ba nhóm việc làm cụ thể:

1. Thiết lập mục tiêu sống rõ ràng: mục tiêu có thể lớn lao như đóng góp cho xã hội, hoặc nhỏ hơn như hoàn thiện bản thân, xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp. Có mục đích sống rõ ràng, mỗi ngày trôi qua đều là một ngày “trả nợ” cho chính cuộc đời mình chứ không phải sống hoài, sống phí.
2. Nỗ lực không ngừng để đạt mục tiêu: song song với việc đặt mục tiêu là hành động, bằng cách trau dồi kiến thức, rèn luyện kỹ năng và tôi luyện ý chí. Mục tiêu không kèm nỗ lực chỉ là mơ tưởng, và mơ vượt qua cũng là một dạng lãng phí tuổi trẻ.
3. Sống chân thành, yêu thương và biết ơn: bên cạnh thành tựu cá nhân, hạnh phúc của con người gắn liền với những người xung quanh. Sự sẻ chia và lòng biết ơn khiến quãng đời đã qua trở nên đáng giá theo một nghĩa sâu hơn thành tích.

Kết lại bài văn, cần khẳng định: chỉ khi sống trọn vẹn với đam mê, trách nhiệm và tình yêu thương, con người mới tự hào về quãng đời mình đã trải qua. Đó chính là cách xứng đáng với quỹ thời gian hữu hạn mà mỗi người được ban tặng, vì đời người chỉ sống có một lần.

Hệ thống kiến thức liên quan và cách triển khai bài nghị luận

Để làm tốt dạng đề này, cần nắm vững các lớp nội dung sau:

• Hiểu sâu câu nói: mỗi người chỉ có một cuộc đời để sống, nên điều quan trọng là sống sao cho trọn vẹn, không phải nuối tiếc khi nhìn lại.
• Mổ xẻ khái niệm “sống hoài sống phí”: đó là lối sống thiếu mục đích, ỷ lại vào người khác, không cống hiến gì cho gia đình và xã hội, hoặc chạy theo những giá trị ảo như hưởng tục, đua đòi phù phiếm. Phân tích các biểu hiện này giúp phần thân bài có chiều sâu phản biện.
• Đề xuất hành động thiết thực: từ phản diện trên, nêu những việc cụ thể bản thân cần làm – học tập nghiêm túc, rèn nhân cách, sống có lý tưởng, trân trọng thời gian và người thân.
• Bổ sung dẫn chứng xác thực: có thể dùng dẫn chứng từ thực tế, lịch sử hoặc văn học. Ví dụ điển hình: chính Pavel Korchagin trong “Thép đã tôi thế đấy” – nhân vật mang tiếng nói của Ostrovsky – mắc bệnh hiểm nghèo, mù mắt vẫn kiên trì viết tiểu thuyết; nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký bị liệt hai tay vẫn luyện viết bằng chân để học tập và dạy học; Nick Vujicic sinh ra không có tay chân nhưng trở thành diễn giả truyền cảm hứng cho hàng triệu người.

Bài viết hay cần thể hiện nhận thức cá nhân về giá trị của thời gian, trách nhiệm của mỗi người trong việc kiến tạo cuộc đời đáng sống, đồng thời cho thấy thái độ sống tích cực và sự trưởng thành trong tư duy.

Mẹo nhận diện và làm nhanh dạng đề nghị luận về tư tưởng sống

Đề đưa ra một câu nói hoặc nhận định về lối sống, cách sống rồi yêu cầu bàn luận – đó là dạng nghị luận xã hội về tư tưởng, rất phổ biến trong đề kiểm tra và đề thi tốt nghiệp Ngữ văn. Quy trình ba bước: giải thích nghĩa đen rồi nghĩa bóng của câu nói; chỉ ra thực trạng sống hoài sống phí và tác hại; nêu ba đến bốn việc cần làm kèm dẫn chứng, mỗi dẫn chứng chỉ gọn trong hai, ba câu. Tránh biến bài văn thành chuyện đời thường lan man; mọi luận điểm đều phải quay về chứng minh cho câu nói của Ostrovsky.