Câu hỏi: Độ muối của nước biển thấp nhất ở khu vực nào sau đây?
- A. Ôn đới.
- B. Xích đạo.
- C. Chí tuyến.
- D. Vùng cực.
Đáp án đúng là B. Xích đạo. Vùng xích đạo có lượng mưa lớn và nhiều sông đổ ra biển, nguồn nước ngọt dồi dào làm loãng nước biển trong khi độ bốc hơi chỉ vừa phải, nên độ muối của nước biển ở đây thấp nhất trong bốn khu vực.
Vì sao vùng xích đạo có độ muối thấp nhất?
Độ muối (độ mặn) của nước biển không cố định mà phụ thuộc vào ba yếu tố chính: lượng mưa, lượng nước sông đổ ra biển và tốc độ bốc hơi. Trung bình độ muối nước biển toàn đại dương khoảng 35‰ (phần nghìn), nhưng con số này biến đổi theo từng khu vực tùy vào sự cân đối giữa “nước ngọt bổ sung” và “nước bị bốc hơi”.
Vùng xích đạo hội đủ điều kiện làm giảm độ mặn nhất. Khí hậu xích đạo nóng ẩm, mưa quanh năm với lượng lớn; các dòng sông khổng lồ chảy qua vùng này (tiêu biểu là sông Amazon, sông Congo) đổ ra biển một lượng nước ngọt rất đáng kể. Tuy nhiệt độ cao khiến nước bốc hơi, nhưng lượng mưa và nước sông bù đắp vượt trội, nên muối trong nước biển bị pha loãng liên tục. Nơi nào nhận nước ngọt nhiều nhất mà nước mất đi do bốc hơi không nhiều tương ứng, nơi đó có độ muối thấp nhất — chính là vùng xích đạo.
Vì sao các phương án còn lại sai?
A. Ôn đới — sai. Vùng ôn đới có lượng mưa và dòng chảy sông ngòi ở mức khá, độ bốc hơi yếu hơn vùng nóng, nên độ mặn chỉ dừng ở mức trung bình. Nước ngọt bổ sung ở đây không dồi dào và thường xuyên như vùng xích đạo, do đó độ muối không thể thấp nhất.
C. Chí tuyến — sai, và đây là phương án dễ nhầm nhất. Nhiều bạn có thói quen đồng nhất “nơi nóng nhất” với “nơi mặn nhất” rồi đánh dấu xích đạo là nơi mặn nhất, dẫn đến loại B và nghiêng về C. Thực tế ngược lại: vùng chí tuyến nằm trong dải khí áp cao, trời khô hanh, mưa rất ít, gần như không có sông lớn đổ ra biển, trong khi bốc hơi cực mạnh do nắng gắt. Nước bị mất đi nhiều mà không được bù đắp nên muối tích tụ — đây là nơi độ muối cao nhất, đối lập hoàn toàn với yêu cầu “thấp nhất” của đề.
D. Vùng cực — sai. Băng tan và nước mưa có góp phần pha loãng nước biển ở vùng cực, song lượng mưa ở đây rất ít, sông ngòi gần như đóng băng, và độ bốc hơi cũng yếu, nên các yếu tố cân bằng lẫn nhau. Kết quả là độ mặn vùng cực chỉ ở mức trung bình, vẫn không thấp bằng vùng xích đạo nơi mưa và nước sông bổ sung quanh năm.
Hệ thống kiến thức liên quan
Để giải nhanh dạng câu hỏi này, cần nắm quy luật phân bố độ mặn theo vĩ độ và các yếu tố chi phối:
- Lượng mưa và nước sông đổ ra biển: càng nhiều nước ngọt bổ sung thì độ muối càng thấp. Vùng xích đạo là điển hình.
- Tốc độ bốc hơi: bốc hơi càng mạnh, nước ngọt càng mất đi, muối càng cô đọng. Vùng chí tuyến nắng nóng, khô hạn nên bốc hơi mạnh nhất.
- Sự tan chảy của băng ở vùng cực: bổ sung nước ngọt, góp phần làm giảm độ mặn một phần, nhưng không đủ để độ mặn vùng cực thấp nhất.
- Quy luật theo vĩ độ: độ muối cao nhất ở hai bên chí tuyến (do khô, bốc hơi mạnh, mưa ít), giảm dần về xích đạo (mưa nhiều, sông nhiều) và ở mức trung bình tại ôn đới, vùng cực.
Bài tập thuộc mạch kiến thức về đại dương trong chương trình Địa lí, thường ra dưới dạng trắc nghiệm so sánh độ muối giữa các vĩ độ, đòi hỏi thí sinh ghép được mỗi khu vực khí hậu với đặc điểm mưa — bốc hơi của nó.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Ghi nhớ bằng công thức đối lập: “mưa nhiều + sông nhiều = nhạt; nắng gắt + bốc hơi mạnh + mưa ít = mặn”. Vậy là xích đạo đứng về phía “nhạt”, chí tuyến đứng về phía “mặn”.
Khi gặp câu hỏi “độ muối thấp nhất”, lập tức tìm khu vực có nguồn nước ngọt bổ sung nhiều nhất (mưa lớn, sông lớn) — đó là xích đạo. Ngược lại, câu hỏi “độ muối cao nhất” luôn trỏ về chí tuyến. Cẩn trọng với bẫy “nơi nóng nhất thì mặn nhất”: xích đạo nóng nhưng mưa rất nhiều, còn chí tuyến khô nên mới là nơi nước biển đậm nhất.
Bài viết liên quan: