Câu hỏi: Tìm các tiếng có vần en hoặc eng, có nghĩa như sau:
- Tên loài hoa được coi là quốc hoa của nước ta: …
- Từ có 2 tiếng chỉ âm thanh vang giòn, do những vật bằng kim loại chạm vào nhau: …
- Từ chỉ màu sắc, trái nghĩa với trắng: …
Đáp án đúng là: Sen — Leng keng — Đen. Cả ba từ đều thỏa mãn đồng thời hai yêu cầu của đề: chứa vần en hoặc eng và đúng nghĩa theo từng gợi ý.

Vì sao đáp án là sen, leng keng và đen?
Để kiểm tra, cần nhớ cấu tạo của một tiếng trong tiếng Việt: tiếng thường gồm phụ âm đầu và vần; vần là phần còn lại sau khi tách phụ âm đầu ra. Áp dụng vào từng từ: sen = s + en; leng = l + eng; keng = k + eng; đen = đ + en. Như vậy cả bốn tiếng đều chứa đúng vần đề yêu cầu. Xét về nghĩa:
- Sen: loài hoa được coi là quốc hoa của Việt Nam. Ca dao từng viết “Trong đầm gì đẹp bằng sen” — hoa sen tượng trưng cho vẻ đẹp thuần khiết, thanh cao, gắn bó với làng quê nước ta.
- Leng keng: từ có đúng 2 tiếng, cả hai tiếng đều mang vần eng. Đây là từ láy tượng thanh, miêu tả âm thanh vang giòn phát ra khi những vật bằng kim loại chạm vào nhau, chẳng hạn tiếng chìa khóa, dây xích leng keng.
- Đen: từ chỉ màu sắc, đứng trong cặp trái nghĩa quen thuộc trắng – đen; tiếng đen có vần en đúng yêu cầu.
Các từ dễ nhầm và vì sao không phù hợp
Nhiều em sẽ nghĩ ngay đến hoa đào, hoa mai, hoa hồng. Đây đều là tên loài hoa quen thuộc của Việt Nam, nhưng vần lần lượt là ao, ai, ông — không chứa vần en hay eng, nên bị loại. Tương tự, tiếng keng đứng một mình tuy đúng vần eng và cũng gợi âm kim loại, nhưng chỉ có một tiếng, trong khi gợi ý thứ hai yêu cầu từ có 2 tiếng. Với màu sắc, tiếng xanh đôi khi cũng được dùng đối lập với trắng, nhưng vần của xanh là anh chứ không phải en hoặc eng; các màu đỏ, vàng, tím cũng không chứa vần này. Đen là từ thỏa mãn cả nghĩa lẫn vần.
Hệ thống kiến thức liên quan
Vần en và eng đều có âm chính là e, khác nhau ở âm cuối: vần en kết thúc bằng n (sen, đen, chén, bến), vần eng kết thúc bằng ng (leng, keng, xẻng). Phân biệt được hai vần này giúp em phát âm chuẩn và tìm từ nhanh hơn.
Cách làm dạng bài tìm từ có vần en hoặc eng theo nghĩa cho trước gồm ba bước: trước hết đọc kỹ từng gợi ý để nắm rõ nghĩa và số tiếng của từ cần tìm; sau đó nghĩ đến các loài hoa, các âm thanh, các màu sắc mà mình đã biết; cuối cùng đối chiếu từng ứng viên với yêu cầu về vần và số tiếng, giữ lại từ thỏa mãn cả hai điều kiện. Cách làm này rèn khả năng phân tích từ ngữ, mở rộng vốn từ và hiểu sâu hơn về cấu tạo tiếng Việt.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Để tách vần nhanh, hãy che phụ âm đầu của tiếng lại: phần còn lại chính là vần (s-en, đ-en, l-eng, k-eng). Với dạng tìm từ theo nghĩa, nên đi từ nghĩa trước — gợi ý của đề thường rất hẹp (quốc hoa, âm thanh kim loại, màu đối lập với trắng) — rồi mới kiểm tra vần sau. Gặp gợi ý có chữ “âm thanh” kết hợp “từ 2 tiếng”, nghĩ ngay đến từ láy tượng thanh có vần lặp lại như leng keng. Sau khi điền, đọc lại từ để chắc chắn đã khớp cả nghĩa lẫn vần.

Bài viết liên quan: