Câu hỏi: Người xưa nói: “ôn cố tri tân” có nghĩa là gì?
- A. Ôn mới biết cũ.
- B. Học mới biết cũ.
- C. Học mới ôn cũ.
- D. Ôn cũ biết mới.
Đáp án đúng là D. Ôn cũ biết mới. Thành ngữ ôn cố tri tân khuyên người học ôn lại kiến thức đã học để hiểu sâu sắc hơn, từ đó tiếp thu được kiến thức mới. Chỉ có phương án D dịch đúng nghĩa của từng vế theo đúng thứ tự trong câu thành ngữ.
Vì sao đáp án D là đúng?
“Ôn cố tri tân” là thành ngữ gốc Hán, trong đó mỗi chữ mang một nghĩa rõ ràng: “ôn” là xem lại, học lại; “cố” là cái cũ, những điều đã học; “tri” là biết, hiểu; “tân” là cái mới. Ghép lại, “ôn cố” nghĩa là ôn lại kiến thức cũ, còn “tri tân” là biết được điều mới mẻ. Phương án D “Ôn cũ biết mới” dịch đúng cả bốn chữ theo đúng trình tự, nên khớp hoàn toàn với ý câu thành ngữ.
Về phương pháp học tập, lời dạy này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học hỏi từ quá khứ để ứng dụng vào hiện tại và tương lai. Ôn lại kiến thức cũ không phải lặp lại máy móc: khi xem lại nền tảng đã có, người học hiểu vấn đề sâu hơn, nhận ra mối liên hệ giữa các kiến thức và từ đó tiếp thu kiến thức mới một cách hiệu quả. D vì thế không chỉ đúng về nghĩa chữ mà còn đúng với tinh thần mà người xưa muốn truyền dạy.
Vì sao các phương án A, B, C sai?
Ba phương án còn lại đều sai vì đánh tráo hoặc đảo ngược các thành tố của thành ngữ:
- A. Ôn mới biết cũ — sai vì đảo vị trí “cũ” và “mới”: theo thành ngữ, đối tượng được ôn là cái cũ, còn cái mới là kết quả thu được. Hơn nữa, cái chưa học thì không có gì để “ôn”.
- B. Học mới biết cũ — sai vì thay chữ “ôn” bằng “học”, làm mất ý nghĩa xem lại, ôn luyện; đồng thời cũng đảo trình tự cũ trước, mới sau.
- C. Học mới ôn cũ — đây là phương án dễ nhầm nhất vì vẫn giữ đủ các yếu tố “ôn”, “cũ”, “mới”, nhưng nó đảo ngược trình tự hợp lý: người xưa khuyên ôn lại kiến thức cũ trước rồi mới học thêm kiến thức mới, chứ không phải học mới rồi mới quay lại ôn cũ.
Cả ba phương án đều không phản ánh đúng mối quan hệ nhân quả “ôn cái cũ → biết cái mới” — cốt lõi của thành ngữ.
Hệ thống kiến thức liên quan
“Ôn cố tri tân” không chỉ là một câu chữ cần ghi nhớ mà còn là một phương pháp học tập sâu sắc trong kho tàng tri thức của người xưa. Thành ngữ này đi từ lời dạy của Khổng Tử trong sách Luận ngữ: ôn lại cái cũ mà biết được cái mới thì có thể làm thầy. Ý nghĩa của câu nói tách thành hai vế:
- “Ôn cố”: xem lại, học lại những điều đã cũ, tức các kiến thức nền tảng đã học, để nắm chắc hơn.
- “Tri tân”: biết cái mới — từ việc ôn lại cái cũ, người học hiểu sâu sắc hơn, khám phá ra những điều mới mẻ, những kiến thức liên quan hoặc phát triển từ nền tảng cũ đó.
Ví dụ: khi ôn lại các tính chất của phân thức đã học, học sinh có thể tự nhận ra cách giải một dạng phương trình mới sinh ra từ chính kiến thức đó — đó chính là quá trình “ôn cố” dẫn tới “tri tân”. Dạng câu hỏi “ôn cố tri tân là gì” kiểm tra khả năng phân tích từng vế của câu nói và tìm ra sự kết nối logic giữa chúng, thay vì học thuộc lòng máy móc.
Mẹo ghi nhớ
Cách nhớ nhanh nhất là dịch từng chữ theo thứ tự: ôn = ôn lại, cố = cũ, tri = biết, tân = mới, ghép lại thành “ôn cũ biết mới”. Chú ý lỗi chính tả hay gặp: chữ đúng là “tri” (nghĩa là biết); viết nhầm thành “trí” (trí tuệ) sẽ làm sai nghĩa thành ngữ.
Khi gặp câu hỏi dịch nghĩa thành ngữ Hán Việt, hãy tách thành ngữ thành từng chữ, xác định nghĩa của mỗi chữ rồi ghép theo đúng thứ tự ban đầu. Các phương án đảo ngược thứ tự hoặc thay bằng từ gần nghĩa thường là đáp án nhiễu cần loại.
Bài viết liên quan: