Câu hỏi: Nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở đâu?
- A. Xích đạo.
- B. Chí tuyến.
- C. Vòng cực.
- D. Cực.
Đáp án đúng là A. Xích đạo. Vùng xích đạo nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn nhất trong năm do góc chiếu của tia sáng luôn lớn, nên nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở xích đạo và giảm dần về hai cực.
Vì sao nhiệt độ trung bình năm cao nhất ở xích đạo?
Vì xích đạo là nơi nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn nhất trong năm. Tia sáng Mặt Trời chiếu xuống vùng xích đạo với góc nhập xạ gần vuông góc với mặt đất, Mặt Trời lên cao phần lớn các tháng trong năm, nên cùng một chùm bức xạ được tập trung trên diện tích nhỏ nhất, năng lượng trên một đơn vị diện tích do đó lớn nhất. Hơn nữa, ngày và đêm ở xích đạo gần bằng nhau quanh năm, lượng nhiệt thu được ổn định, ít dao động theo mùa. Lượng bức xạ lớn và đều đặn như vậy khiến nhiệt độ trung bình năm ở xích đạo vượt mọi vĩ độ khác, phù hợp với quy luật nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo về hai cực.
Vì sao các phương án B, C, D không đúng?
B. Chí tuyến — phương án dễ nhầm nhất. Mặt Trời chỉ lên thiên đỉnh ở chí tuyến trong thời gian ngắn mỗi năm, phần lớn các tháng góc chiếu nhỏ hơn so với xích đạo. Các chí tuyến lại có mùa rõ rệt nên nhiệt độ giữa các tháng chênh lệch nhiều. Vì vậy nhiệt độ trung bình cả năm ở chí tuyến thấp hơn xích đạo, dù hoang mạc chí tuyến có thể rất nóng vào ban ngày.
C. Vòng cực. Vòng cực nằm ở vĩ độ cao, tia Mặt Trời chiếu rất lệch, góc chiếu nhỏ, lượng bức xạ nhận được ít nên nhiệt độ trung bình năm thấp, không thể là nơi cao nhất.
D. Cực. Cực là nơi góc chiếu của tia Mặt Trời nhỏ nhất, lại có thời kỳ cực đêm kéo dài không nhận được ánh sáng, nên nhận nhiệt lượng ít nhất. Đây là vùng có nhiệt độ trung bình năm thấp nhất Trái Đất, ngược hoàn toàn với yêu cầu của đề.
Đáp án và giải thích các câu hỏi liên quan
Chuỗi câu này còn 5 câu trắc nghiệm cùng chủ đề phân bố nhiệt độ theo vĩ độ, có đáp án và lời giải như sau.
Biên độ nhiệt độ năm lớn nhất ở đâu? (A. xích đạo; B. chí tuyến; C. vòng cực; D. cực)
Đáp án: D. Cực. Biên độ nhiệt độ năm là sự chênh lệch giữa nhiệt độ tháng nóng nhất và nhiệt độ tháng lạnh nhất trong năm. Khu vực càng xa xích đạo, góc chiếu sáng càng nhỏ, chênh lệch nhiệt độ giữa các mùa càng lớn, nên vùng cực có biên độ nhiệt độ năm lớn nhất.
Phát biểu nào không đúng với sự phân bố nhiệt độ theo vĩ độ địa lí?
- A. Nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo về hai cực.
- B. Nhiệt độ trung bình năm cao nhất là ở chí tuyến.
- C. Biên độ nhiệt độ năm tăng từ xích đạo về hai cực.
- D. Biên độ nhiệt độ năm thấp nhất ở khu vực xích đạo.
Đáp án: B. Nhiệt độ trung bình năm cao nhất là ở xích đạo, không phải chí tuyến. Ba phát biểu còn lại đều đúng quy luật: nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ xích đạo về hai cực, biên độ nhiệt độ năm tăng dần từ xích đạo về hai cực và thấp nhất ở khu vực xích đạo.
Bán cầu Nam có nhiệt độ trung bình năm thấp hơn bán cầu Bắc là do đâu?
Các phương án: A. diện tích đại dương lớn hơn, thời gian chiếu sáng trong năm ít hơn; B. thời gian chiếu sáng trong năm dài hơn, có diện tích lục địa lớn hơn; C. diện tích lục địa lớn hơn, góc nhập xạ lớn hơn, có mùa hạ dài hơn; D. mùa hạ dài hơn, diện tích đại dương lớn hơn, góc nhập xạ nhỏ hơn.
Đáp án: A. Bán cầu Nam có diện tích đại dương lớn hơn nhiều so với bán cầu Bắc. Nước có khả năng hấp thụ và tỏa nhiệt chậm hơn đất liền nên nền nhiệt được điều hòa, kém nóng lên, do đó nhiệt độ trung bình năm ở bán cầu Nam thấp hơn bán cầu Bắc.
Càng về vĩ độ cao thì điều gì xảy ra?
Các phương án: A. nhiệt độ trung bình năm càng lớn; B. biên độ nhiệt độ năm càng cao; C. góc chiếu của tia Mặt Trời càng lớn; D. thời gian có sự chiếu sáng càng dài.
Đáp án: B. Càng về vĩ độ cao, góc chiếu của tia Mặt Trời càng nhỏ nên lượng bức xạ nhận được ít, nhiệt độ trung bình năm giảm. Đồng thời chênh lệch nhiệt độ giữa các mùa lớn hơn, khiến biên độ nhiệt độ năm tăng lên.
Nhiệt lượng do Mặt Trời mang đến bề mặt Trái Đất luôn thay đổi theo yếu tố nào?
Các phương án: A. góc chiếu của tia bức xạ Mặt Trời; B. thay đổi tính chất của bề mặt đệm.
Đáp án: A. Góc chiếu của tia bức xạ ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệt lượng nhận được: góc chiếu càng lớn, nhiệt lượng mang đến bề mặt Trái Đất càng nhiều; góc chiếu càng nhỏ thì nhiệt lượng càng ít.
Hệ thống kiến thức về sự phân bố nhiệt độ theo vĩ độ
Toàn bộ chuỗi câu trên xoay quanh mối quan hệ: vĩ độ → góc chiếu tia Mặt Trời → nhiệt lượng nhận được → nhiệt độ trung bình năm và biên độ nhiệt độ năm. Các em cần nắm các khái niệm cơ bản: nhiệt độ trung bình năm, biên độ nhiệt độ năm (chênh lệch nhiệt độ tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất) và góc chiếu (góc nhập xạ) của tia bức xạ. Quy luật cốt lõi gồm:
- Quanh xích đạo: góc chiếu lớn, nhiệt lượng nhiều và ổn định nên nhiệt độ trung bình năm cao, biên độ nhiệt độ năm thấp.
- Tiến về hai cực: góc chiếu nhỏ dần, chênh lệch nhiệt giữa mùa hạ và mùa đông rõ rệt nên nhiệt độ trung bình năm giảm, biên độ nhiệt độ năm tăng.
- Khác biệt hai bán cầu: bán cầu Nam có đại dương chiếm phần lớn diện tích, nước hấp thụ và tỏa nhiệt chậm nên nhiệt độ trung bình năm thấp hơn bán cầu Bắc vốn nhiều lục địa.
Vĩ độ (thông qua góc chiếu tia bức xạ) là yếu tố chi phối chính đến sự phân bố nhiệt độ trên toàn cầu.
Mẹo ghi nhớ dạng bài nhiệt độ theo vĩ độ
Chỉ cần nhớ một trục duy nhất: góc chiếu lớn → nhiệt lượng nhiều. Mọi câu trong chuỗi này đều quy về góc chiếu của tia Mặt Trời. Tiếp theo, ghi cặp đối xứng: xích đạo đi cùng nhiệt độ trung bình năm cao nhất và biên độ năm thấp nhất; cực đi cùng nhiệt độ trung bình năm thấp nhất và biên độ năm lớn nhất. Cẩn thận với bẫy “chí tuyến”: nơi đây có những ngày rất nóng nhưng nhiệt độ trung bình năm vẫn thua xích đạo. Với câu hỏi dạng “phát biểu nào không đúng”, hãy đối chiếu từng phát biểu với hai quy luật giảm nhiệt độ và tăng biên độ theo vĩ độ trước khi chốt đáp án.
Bài viết liên quan: