Vùng nội chí tuyến nên nước ta có gì? Đáp án và giải thích

Câu hỏi: Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có

• A. sinh vật xanh tốt
• B. lượng mưa nhiều
• C. nhiều khoáng sản
• D. nền nhiệt độ cao

Đáp án đúng là D. nền nhiệt độ cao. Nằm trong vùng nội chí tuyến nên phần lớn lãnh thổ nước ta nhận được lượng bức xạ Mặt Trời lớn, vì vậy nhiệt độ trung bình năm cao và khí hậu mang tính chất nhiệt đới quanh năm. Mưa nhiều, sinh vật xanh tốt hay khoáng sản phong phú đều không phải là hệ quả trực tiếp của vị trí này.

Vì sao vùng nội chí tuyến cho nước ta nền nhiệt độ cao?

Vùng nội chí tuyến là vành đai nằm giữa xích đạo và chí tuyến. Phần lớn lãnh thổ Việt Nam nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc, chỉ phần cực Bắc nằm sát vòng chí tuyến. Vì vậy, Mặt Trời gần như quanh năm chiếu vào lãnh thổ nước ta với góc chiếu lớn, nhiều nơi Mặt Trời lên thiên đỉnh đến hai lần trong một năm.

Góc chiếu lớn khiến bức xạ Mặt Trời truyền xuống mặt đất nhiều, tổng lượng nhiệt nhận được lớn. Kết quả là nhiệt độ trung bình năm cao (thường trên 20°C ở hầu hết các vùng), không có mùa đông lạnh giá kiểu ôn đới. Đây là đặc điểm nhiệt đới nền tảng nhất trong khí hậu nước ta và bắt nguồn trực tiếp từ vị trí nội chí tuyến. Mùa đông phía Bắc có lúc lạnh thật ra do gió mùa Đông Bắc tràn về — một yếu tố hoàn lưu, không làm mất tính chất nhiệt đới gốc ấy.

Vì sao các phương án A, B và C không phải đáp án?

A. Sinh vật xanh tốt chỉ là hệ quả gián tiếp, phải đi qua nhiều khâu: nhiệt cao kết hợp mưa nhiều mới tạo độ ẩm lớn, độ ẩm lớn mới nuôi dưỡng sinh vật phong phú. Nhiệt độ cao một mình không bảo đảm cây cối xanh tốt — sa mạc Sahara cũng nằm trong vùng chí tuyến nhưng thực vật thưa thớt vì thiếu nước.

B. Lượng mưa nhiều là phương án dễ nhầm nhất. Nước ta có lượng mưa lớn, nhưng mưa nhiều chủ yếu do hoàn lưu gió mùa, vị trí kẹp giữa biển và địa hình đón gió, chứ không do nội chí tuyến trực tiếp tạo ra. Nội chí tuyến quyết định nhiệt độ; nhiều vùng nội chí tuyến khác trên thế giới như Bắc Phi, Trung Đông vẫn rất khô hạn.

C. Nhiều khoáng sản không liên quan đến vĩ độ. Khoáng sản hình thành qua các quá trình địa chất, kiến tạo và mac ma kéo dài hàng triệu năm (ví dụ than Quảng Ninh, sắt Thái Nguyên), không phụ thuộc việc lãnh thổ nằm trong hay ngoài vùng chí tuyến.

Hệ thống kiến thức: khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa của nước ta

Vị trí nội chí tuyến là nguyên nhân nền tảng trong chuỗi nhân quả tạo nên khí hậu nước ta:

1. Nằm trong vùng nội chí tuyến → góc chiếu sáng Mặt Trời lớn → tổng bức xạ lớn → nền nhiệt độ cao quanh năm.
2. Nền nhiệt độ cao kết hợp mặt biển rộng và hoàn lưu gió mùa → bốc hơi mạnh → lượng mưa lớn, không khí ẩm.
3. Khí hậu nhiệt ẩm → sinh vật phát triển phong phú, xanh tốt.

Điểm cần phân biệt: nhiệt độ cao là hệ quả trực tiếp và luôn đúng của vị trí nội chí tuyến; còn mưa nhiều và sinh vật xanh tốt là hệ quả gián tiếp, phụ thuộc thêm các điều kiện khác như gió mùa, biển, địa hình. Vì vậy khi đề hỏi “nằm trong vùng nội chí tuyến nên có…”, đáp án phải là đặc điểm đầu tiên và trực tiếp nhất của chuỗi nhân quả trên.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh dạng câu hỏi

Giữ ba cặp liên hệ: nội chí tuyến gắn với nhiệt độ và bức xạ; mưa nhiều gắn với gió mùa và biển; khoáng sản gắn với điều kiện địa chất. Sinh vật xanh tốt gắn với cả nhiệt lẫn ẩm, nên khi gặp phương án này, hãy tự hỏi nó là hệ quả trực tiếp hay gián tiếp của yếu tố đề nêu.

Với dạng “nước ta nằm trong vùng X nên có Y”, phương án đúng luôn là hệ quả trực tiếp, tất yếu của X. Lần theo chuỗi nhân quả, đáp án nằm ở khâu đầu tiên ngay sau X — ở đây chính là nền nhiệt độ cao.