Câu hỏi: Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có
- A. sinh vật xanh tốt
- B. lượng mưa nhiều
- C. nhiều khoáng sản
- D. nền nhiệt độ cao
Đáp án đúng là D. Nền nhiệt độ cao. Do nằm trong vùng nội chí tuyến, nước ta nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn nên nhiệt độ trung bình năm cao và ổn định. Đây là hệ quả trực tiếp của vị trí nội chí tuyến, khác với mưa nhiều, sinh vật xanh tốt hay khoáng sản vốn do nhiều yếu tố khác quyết định.
Vì sao nền nhiệt độ cao là đáp án đúng?
Vùng nội chí tuyến là dải đất nằm giữa hai đường chí tuyến Bắc (23°27′B) và chí tuyến Nam (23°27′N), nơi Trái Đất nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn nhất. Lãnh thổ Việt Nam nằm hoàn toàn ở bán cầu Bắc, phần lớn nằm trong vùng nội chí tuyến, trải dài khoảng từ 8°34′B đến 23°23′B. Ở các vĩ độ này, góc chiếu sáng của Mặt Trời lớn gần như quanh năm, tổng lượng bức xạ dồi dào, do đó nhiệt độ trung bình năm của phần lớn lãnh thổ nước ta trên 20°C, không có mùa đông giá buốt kéo dài như các vùng ôn đới hay hàn đới.
Cần chú ý logic của đề: câu hỏi đòi hỏi hệ quả trực tiếp của việc nằm trong vùng nội chí tuyến. Chuỗi nhân quả “nhận nhiều bức xạ → nhiệt độ cao” là mối liên hệ trực tiếp và chắc chắn nhất, vì vậy phương án D là lựa chọn đúng chuẩn kiến thức sách giáo khoa.
Vì sao các phương án A, B, C sai?
A. Sinh vật xanh tốt là hệ quả gián tiếp. Cảnh quan rừng xanh tốt của nước ta có được nhờ khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm nói chung, tức cần đồng thời nhiệt độ cao, mưa nhiều và độ ẩm lớn; vị trí nội chí tuyến chỉ đóng góp phần nhiệt trong tổ hợp đó.
B. Lượng mưa nhiều là phương án dễ nhầm nhất. Nền nhiệt cao khiến hơi nước bốc hơi mạnh, nghe qua tưởng dẫn tới mưa nhiều; nhưng lượng mưa phong phú của nước ta chủ yếu là nhờ chế độ gió mùa và ảnh hưởng của biển Đông. Phản ví dụ rõ nhất: nhiều khu vực khác trên thế giới cũng nằm trong nội chí tuyến lại trở thành sa mạc khô hạn như Sahara hay bán đảo Ả Rập, do không có gió mùa ẩm thổi vào. Như vậy, nội chí tuyến không quyết định lượng mưa.
C. Nhiều khoáng sản không liên quan đến vĩ độ. Khoáng sản được hình thành do cấu tạo địa chất và các giai đoạn vận động tạo núi trong lịch sử Trái Đất; vùng chí tuyến hay ôn đới đều có thể giàu hoặc nghèo khoáng sản như nhau.
Hệ thống kiến thức liên quan
Câu hỏi thuộc phần vị trí địa lý và đặc điểm khí hậu Việt Nam. Khí hậu nhiệt đới gió mùa của nước ta hình thành từ tổ hợp nhiều nhân tố:
- Vị trí nội chí tuyến: nhận nhiều bức xạ mặt trời, tạo nên nền nhiệt độ cao quanh năm.
- Giáp biển Đông, nằm trên đường di chuyển của gió mùa: mang lại lượng mưa lớn, phân hóa thành mùa rõ rệt.
- Địa hình chủ yếu là đồi núi: gây phân hóa khí hậu theo độ cao và theo miền.
Giữa các hiện tượng có quan hệ tầng bậc: nội chí tuyến quyết định nhiệt; gió mùa quyết định mưa; nhiệt cộng mưa tạo độ ẩm lớn, bốc hơi mạnh; khí hậu nóng ẩm là điều kiện để hệ sinh vật phát triển xanh tốt. Nắm đúng tầng bậc này sẽ không nhầm lẫn giữa các phương án.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Với dạng câu hỏi “nằm trong vùng X nên có Y”, luôn chọn đặc điểm là hệ quả trực tiếp của X, không chọn đặc điểm chung của địa lý nước ta. Gợi ý nhớ nhanh bằng ba cặp: nội chí tuyến gắn với nhiệt, gió mùa gắn với mưa, khí hậu nóng ẩm gắn với rừng xanh tốt. Khi gặp phương án “lượng mưa nhiều” hay “sinh vật xanh tốt” trong câu hỏi về vị trí chí tuyến, hãy tự hỏi: sa mạc Sahara cũng nằm trong nội chí tuyến nhưng có mưa nhiều hay rừng rậm không? Câu trả lời giúp loại ngay phương án nhiễu.
Bài viết liên quan: