Câu hỏi: Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của
- A. cuộc cách mạng khoa học công nghệ.
- B. chiến tranh lạnh, trật tự hai cực Ianta.
- C. cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII.
- D. cuộc khủng hoảng năng lượng (1973).
Đáp án đúng là A. cuộc cách mạng khoa học công nghệ. Toàn cầu hóa hình thành từ những đột phá về công nghệ thông tin, truyền thông và giao thông vận tải mà cuộc cách mạng khoa học – công nghệ tạo ra, giúp các quốc gia liên kết và phụ thuộc lẫn nhau ngày càng chặt chẽ.
Vì sao cách mạng khoa học – công nghệ dẫn tới xu thế toàn cầu hóa?
Toàn cầu hóa là quá trình tăng cường sự liên kết, phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới về kinh tế, văn hóa, xã hội. Muốn các quốc gia liên kết được với nhau, trước hết phải có phương tiện kết nối đủ nhanh và đủ rộng — điều kiện ấy do cuộc cách mạng khoa học – công nghệ tạo ra.
Cuộc cách mạng này mang lại những đột phá về công nghệ thông tin, truyền thông và giao thông vận tải. Nhờ đó, thông tin được truyền đi gần như tức thời đến mọi nơi; hàng hóa vận chuyển nhanh với chi phí thấp hơn; con người di chuyển giữa các quốc gia dễ dàng hơn trước rất nhiều. Khoảng cách địa lý bị thu hẹp, dòng chảy hàng hóa, vốn, thông tin và con người diễn ra liên tục trên phạm vi toàn cầu. Một doanh nghiệp có thể đặt nhà máy ở nước này, nhập nguyên liệu từ nước khác và bán sản phẩm ra thị trường nhiều châu lục — điều unthinkable trước khi công nghệ hiện đại xuất hiện.
Khi giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội mở rộng, các quốc gia ngày càng gắn bó và phụ thuộc lẫn nhau, xu thế toàn cầu hóa trở thành dòng chảy chủ đạo của thời đại. Vì vậy, khẳng định xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ là hoàn toàn có căn cứ: không có công cụ kết nối hiện đại thì không thể có quá trình liên kết mang tính toàn cầu.
Vì sao các phương án B, C, D sai?
Phương án B (chiến tranh lạnh, trật tự hai cực Ianta) là phương án dễ nhầm nhất, vì đây là sự kiện lớn định hình thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Tuy nhiên, chiến tranh lạnh và trật tự hai cực Ianta tạo ra sự chia rẽ, đối đầu: thế giới bị tách thành hai khối thù địch, mỗi khối vận hành theo hệ tư tưởng và thị trường riêng. Đây là lực lượng chia cắt chứ không phải lực lượng kết nối — ngược hoàn toàn với bản chất liên kết của toàn cầu hóa. Thực tế, toàn cầu hóa chỉ thực sự tăng tốc khi trật tự hai cực sụp đổ, tức khi rào cản chia rẽ được dỡ bỏ.
Phương án C (cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII) sai vì cuộc cách mạng công nghiệp dù tạo ra những thay đổi lớn trong sản xuất, nhưng chưa phải là động lực chính của toàn cầu hóa. Thời kỳ đó chưa có hệ thống công nghệ thông tin, viễn thông hiện đại để kết nối toàn thế giới; quy mô giao lưu giữa các quốc gia còn giới hạn ở một số khu vực. Mức liên kết “toàn cầu” đúng nghĩa chỉ đạt được khi cách mạng khoa học – công nghệ xuất hiện.
Phương án D (cuộc khủng hoảng năng lượng 1973) sai vì đây là một sự kiện mang tính cục bộ, tác động chủ yếu đến lĩnh vực năng lượng và kinh tế của một số nước. Nó là cú sốc kinh tế đơn lẻ, không tạo ra cơ chế kết nối các quốc gia, vì vậy không thể là nguyên nhân của toàn cầu hóa.
Hệ thống kiến thức liên quan
Toàn cầu hóa không phải một hiện tượng đột ngột mà là kết quả của nhiều yếu tố tác động lâu dài, trong đó cách mạng khoa học – công nghệ là động lực trực tiếp và bao trùm nhất. Các nội dung cốt lõi cần nắm:
- Khái niệm: toàn cầu hóa là quá trình tăng cường sự liên kết, phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới về kinh tế, văn hóa, xã hội.
- Động lực: những tiến bộ của cách mạng khoa học – công nghệ, đặc biệt trong công nghệ thông tin và vận tải, làm giảm khoảng cách địa lý, tạo điều kiện cho dòng chảy hàng hóa, vốn, thông tin và con người diễn ra nhanh chóng, thuận tiện trên phạm vi toàn cầu.
- Bối cảnh: xu thế toàn cầu hóa phát triển mạnh cùng những chuyển biến của thế giới sau Chiến tranh lạnh và là một trong những nền tảng cơ bản định hình nên thế giới hội nhập ngày nay.
Mẹo ghi nhớ dạng câu hỏi
Nguyên tắc nhanh: toàn cầu hóa cần “kết nối”, nên hệ quả của nó phải đến từ lực lượng “kết nối”. Cách mạng khoa học – công nghệ nối các quốc gia lại bằng công nghệ thông tin và vận tải; chiến tranh lạnh thì dựng “bức tường” chia thế giới thành hai khối đối đầu. Gặp câu hỏi dạng “hệ quả của…”, hãy loại ngay các sự kiện mang tính chia rẽ (chiến tranh lạnh, trật tự hai cực Ianta), sự kiện cục bộ (khủng hoảng năng lượng 1973) và mốc quá sớm, thiếu công cụ kết nối toàn cầu (cách mạng công nghiệp). Phương án còn lại — cách mạng khoa học công nghệ — chính là đáp án.
Bài viết liên quan: