Câu hỏi: Thiên nhiên vùng núi Đông Bắc nước ta có đặc điểm nào sau đây?
- A. Cảnh quan cận xích đạo gió mùa.
- B. Cảnh quan nhiệt đới nóng quanh năm.
- C. Mang sắc thái cận nhiệt đới gió mùa.
- D. Cảnh quan giống như vùng ôn đới núi cao.
Đáp án đúng là C. Mang sắc thái cận nhiệt đới gió mùa. Vùng núi Đông Bắc nằm ở vị trí chuyển tiếp giữa khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của gió mùa nên thiên nhiên vùng núi Đông Bắc mang đậm sắc thái cận nhiệt đới gió mùa, với mùa đông lạnh và khô, mùa hè nóng và ẩm.
Vì sao đáp án C đúng?
Cảnh quan của một vùng luôn phản ánh khí hậu nơi đó. Vùng núi Đông Bắc nằm sát biên giới phía Bắc, ở nơi chuyển tiếp giữa vùng khí hậu nhiệt đới của Việt Nam với vùng khí hậu cận nhiệt đới phương Bắc, nên đón nhận đầy đủ hai chế độ gió mùa đối lập nhau:
- Mùa đông: gió mùa Đông Bắc thổi xuống mang theo không khí lạnh và khô, khiến nhiệt độ hạ thấp, thời tiết lạnh giá, vùng núi cao có băng giá, sương muối — đặc điểm không thể có ở vùng nhiệt đới điển hình.
- Mùa hè: gió mùa hạ từ phía Nam thổi lên mang theo hơi ẩm, tạo thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều.
Chính kiểu khí hậu có mùa đông lạnh rõ rệt kết hợp với cơ chế gió mùa như trên đã tạo nên cảnh quan rừng gió mùa mang sắc thái cận nhiệt đới, khác biệt với các vùng còn lại của Việt Nam. Đây là căn cứ trực tiếp để chọn phương án C.
Vì sao các phương án còn lại sai?
Phương án A sai vì cảnh quan cận xích đạo gió mùa là kiểu cảnh quan của các vùng nằm sát xích đạo, có nhiệt độ cao và độ ẩm lớn quanh năm, không có mùa đông lạnh. Ở nước ta, kiểu khí hậu cận xích đạo gió mùa đặc trưng cho miền Nam, không phải cho vùng núi Đông Bắc. Đây cũng là phương án dễ nhầm nhất vì trong câu chữ có cụm “gió mùa”, nhưng tiếng “cận xích đạo” đã sai hoàn toàn với vị trí lãnh thổ của Đông Bắc.
Phương án B sai vì Đông Bắc không nóng quanh năm như vùng nhiệt đới điển hình. Nơi đây có sự phân hóa thời tiết rõ rệt theo mùa: mùa đông lạnh, mùa hè nóng ẩm, đồng thời còn phân hóa theo độ cao của địa hình núi. Nói “nóng quanh năm” là bỏ mất chính đặc điểm nổi bật nhất của vùng này — mùa đông lạnh.
Phương án D sai vì dù địa hình có những đỉnh núi cao, Đông Bắc vẫn nằm trong khu vực chịu chế độ khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh, không mang cảnh quan ôn đới như các dãy núi cao ôn đới. Ở nước ta, kiểu cảnh quan ôn đới chỉ xuất hiện dưới dạng đai cao trên những ngọn núi rất cao như Hoàng Liên Sơn thuộc vùng Tây Bắc, không phải đặc trưng của Đông Bắc.
Hệ thống kiến thức liên quan
Câu hỏi này thuộc nội dung phân hóa tự nhiên theo lãnh thổ của Việt Nam, yêu cầu nhận biết đặc điểm tự nhiên nổi bật của từng vùng. Với vùng núi Đông Bắc, cần nắm các ý sau:
- Vị trí: nằm ở phía Bắc nước ta, tiếp giáp với vùng núi phía Nam Trung Quốc, nên chịu tác động trực tiếp của không khí lạnh lục địa.
- Khí hậu: nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh, là vùng lạnh nhất Việt Nam; thời tiết phân thành bốn mùa tương đối rõ rệt.
- Cơ chế gió mùa: gió mùa Đông Bắc lạnh, khô vào mùa đông; gió mùa hạ nóng, ẩm vào mùa hè — đây là nhân tố quyết định sắc thái cận nhiệt đới của cảnh quan.
- Kết luận về cảnh quan: rừng gió mùa mang sắc thái cận nhiệt đới, khác với cảnh quan cận xích đạo gió mùa của miền Nam và khác hẳn cảnh quan ôn đới núi cao.
Hiểu được mối quan hệ nhân quả “vị trí gần phương Bắc → gió mùa Đông Bắc mạnh → mùa đông lạnh → cảnh quan mang sắc thái cận nhiệt đới” là nắm được trọng tâm của cả bài học này.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Ghi nhớ công thức ngắn: Đông Bắc — gần phương Bắc — mùa đông lạnh — cận nhiệt đới gió mùa. Mỗi mắt xích đều suy ra mắt xích kế tiếp, vì vậy chỉ cần nhớ “Đông Bắc có mùa đông lạnh” là lập tức loại được mọi phương án kiểu “nóng quanh năm” hay “cận xích đạo”.
Khi gặp dạng câu hỏi so sánh cảnh quan các vùng, hãy gắn nhanh mỗi cụm từ với đúng vùng: cận xích đạo gió mùa gắn với miền Nam; nhiệt đới nóng quanh năm gắn với các vùng thấp phía Nam; ôn đới núi cao gắn với Hoàng Liên Sơn (Tây Bắc); còn “mang sắc thái cận nhiệt đới gió mùa” thuộc về vùng núi Đông Bắc.
Bài viết liên quan: