Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có gì? Đáp án D

Câu hỏi: Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có… Chọn một đáp án đúng:

• A. biển tác động sâu sắc, sông ngòi phần nhiều là nhỏ.
• B. nhiệt độ tăng dần từ Bắc vào Nam, lượng mưa lớn.
• C. Tín phong hoạt động, biên độ nhiệt trong năm nhỏ.
• D. khí hậu phân hóa theo mùa, thảm thực vật xanh tốt.

Đáp án đúng là D. Khí hậu phân hóa theo mùa, thảm thực vật xanh tốt. Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có khí hậu nhiệt đới gió mùa với nền nhiệt cao quanh năm, phân hóa rõ theo mùa; đây chính là điều kiện để thảm thực vật phát triển xanh tốt, đa dạng và phong phú.

Vì sao đáp án D đúng?

Nước ta nằm trọn trong vùng nội chí tuyến — vùng quanh năm nhận góc chiếu sáng lớn và lượng bức xạ mặt trời dồi dào, nên nền nhiệt độ cao suốt cả năm. Kết hợp với sự hoạt động của gió mùa, nền nhiệt ẩm đó hình thành kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa: mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều; mùa đông khô và lạnh hơn, nhờ vậy khí hậu phân hóa rõ rệt theo mùa.

Nhiệt độ cao và ẩm phù hợp với cây cối phát triển liên tục quanh năm, tạo nên thảm thực vật xanh tốt, phong phú về thành phần loài. Hệ quả này đúng với cả nước nói chung, gắn trực tiếp với vị trí nội chí tuyến — khác với các đặc điểm ở ba phương án còn lại, vốn chỉ đúng một phần hoặc do yếu tố khác chi phối.

Vì sao các phương án còn lại sai?

Cả ba phương án A, B, C đều có cấu trúc “nửa đúng — nửa sai”: vế đầu là nhận định đúng, nhưng vế sau sai nên cả phương án bị loại.

Phương án A: Biển tác động sâu sắc đến khí hậu nước ta là đúng, nhưng “sông ngòi phần nhiều là nhỏ” sai. Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc, nhiều sông lớn tiêu biểu như sông Hồng, sông Mê Kông; độ dày sông ngòi lớn là hệ quả của chế độ mưa nhiều trong khí hậu nhiệt đới gió mùa, chứ không phải sông ngòi nhỏ.

Phương án B: Nhiệt độ tăng dần từ Bắc vào Nam là khuynh hướng đúng, song “lượng mưa lớn” không đúng với mọi vùng. Miền Bắc có mùa đông khô hạn, lượng mưa thấp; lượng mưa ở nước ta phân hóa theo mùa và theo vùng chứ không đồng đều khắp cả nước.

Phương án C: Tín phong có hoạt động ở vùng chí tuyến, nhưng khí hậu nước ta chủ yếu do gió mùa chi phối. Vì vậy biên độ nhiệt trong năm không nhỏ: miền Bắc mùa hè nóng, mùa đông chịu ảnh hưởng gió mùa Đông Bắc nên chênh lệch nhiệt độ giữa các mùa khá lớn; chỉ miền Nam biên độ nhiệt mới nhỏ hơn.

Dễ nhầm nhất là phương án A, vì nhiều em thuộc lòng ảnh hưởng của biển nhưng quên mất đặc điểm sông ngòi dày đặc, nhiều sông lớn của nước ta.

Hệ thống kiến thức liên quan

Vùng nội chí tuyến nằm giữa hai đường chí tuyến, quanh năm nhận lượng bức xạ mặt trời lớn nên nhiệt độ cao. Tuy vậy, khí hậu Việt Nam không chỉ do vĩ độ quyết định mà còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác:

• Vĩ độ (nội chí tuyến): nền nhiệt cao — cơ sở của khí hậu nhiệt đới, cây xanh phát triển quanh năm.
• Gió mùa: tạo mùa rõ rệt — mùa hè nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông khô, lạnh hơn; nguyên nhân chính của sự phân hóa theo mùa.
• Biển: điều hòa khí hậu, làm tăng độ ẩm.
• Địa hình: núi và cao nguyên khiến nhiệt độ, lượng mưa phân hóa giữa các vùng theo hướng Bắc — Nam và Đông — Tây.

Khi làm bài, cần phân biệt đâu là hệ quả trực tiếp của việc nằm trong vùng nội chí tuyến (nền nhiệt cao, khí hậu nhiệt đới, thảm thực vật xanh tốt) và đâu là đặc điểm do gió mùa, biển, địa hình chi phối, tránh gán mọi hiện tượng khí hậu cho vĩ độ.

Mẹo ghi nhớ dạng bài

Dạng câu “nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến nên có…” kiểm tra chuỗi hệ quả: nội chí tuyến → bức xạ lớn, nền nhiệt cao → khí hậu nhiệt đới gió mùa, phân hóa theo mùa → thảm thực vật xanh tốt quanh năm.

Để loại phương án nhanh, ghi nhớ các cặp tương phản: sông ngòi nước ta dày đặc, nhiều sông lớn (loại A); biên độ nhiệt năm lớn, nhất là ở miền Bắc (loại C); mưa phân hóa theo mùa và vùng, miền Bắc có mùa đông khô (loại B). Lưu ý cấu trúc “nửa đúng — nửa sai”: chỉ cần một vế sai là loại cả phương án, đừng dừng lại khi thấy vế đầu quen thuộc.