Câu hỏi: Năm 2021, tòa nhà Landmark 81 ở thành phố Hồ Chí Minh với chiều cao khoảng 461,3 m là tòa nhà cao nhất Việt Nam. Một thợ thủ công thiết kế một mô hình của tòa nhà này theo tỉ lệ 1 : 1000. Mô hình đó có chiều cao bao nhiêu xăngtimét?
Đáp án đúng: mô hình có chiều cao 46,13 cm (tức 0,4613 m). Tỉ lệ 1 : 1000 cho biết mô hình nhỏ hơn tòa nhà thật đúng 1000 lần, nên lấy chiều cao Landmark 81 là 461,3 m chia cho 1000 rồi đổi kết quả từ mét sang xăngtimét vì đề hỏi đơn vị xăngtimét.
Vì sao mô hình cao 46,13 cm?
Đề đã cho chiều cao thật của tòa nhà và tỉ lệ thu nhỏ, nên phép tính duy nhất cần làm là chia chiều cao thật cho ước số tỉ lệ, sau đó đổi đơn vị cho đúng yêu cầu đề bài. Các bước giải như sau:
- Chiều cao thật của tòa nhà: 461,3 m.
- Tỉ lệ 1 : 1000 nghĩa là mô hình nhỏ hơn thực tế 1000 lần, do đó chiều cao mô hình là 461,3 : 1000 = 0,4613 (m).
- Đề hỏi kết quả bằng xăngtimét, mà 1 m = 100 cm, nên 0,4613 × 100 = 46,13 (cm).
Có thể kiểm tra lại bằng cách đổi đơn vị trước: 461,3 m = 46 130 cm, rồi 46 130 : 1000 = 46,13 cm. Hai cách cho cùng kết quả, xác nhận đáp án. Cần lưu ý: nếu dừng ở 0,4613 m thì bài chưa trọn vẹn, vì đơn vị đề yêu cầu là xăngtimét — đây chính là điểm nhiều bạn mất điểm trong dạng bài này.
Hiểu đúng tỉ lệ 1 : 1000 và cách đổi đơn vị
Trong mô hình hóa, tỉ lệ 1 : 1000 nghĩa là mỗi 1 đơn vị đo trên mô hình ứng với 1000 đơn vị cùng loại trên vật thật. Ví dụ: 1 cm trên mô hình tương ứng 1000 cm (tức 10 m) trên tòa nhà thật. Vì vậy, để tìm kích thước mô hình, ta lấy kích thước thật chia cho ước số tỉ lệ; ngược lại, muốn tính kích thước thật từ mô hình thì nhân với ước số tỉ lệ.
Về đơn vị đo độ dài: 1 m = 100 cm và 1 km = 1000 m. Trong bài này, sau khi chia 461,3 cho 1000 được kết quả theo mét, phải nhân thêm 100 để đổi sang xăngtimét. Kỹ năng áp dụng tỉ số và đổi đơn vị là nền tảng của hình học và được dùng phổ biến trong thực tế như đọc bản đồ, bản vẽ kiến trúc, mô hình quy hoạch hay thiết kế mô hình như trong đề bài.
Mẹo ghi nhớ dạng bài tính mô hình theo tỉ lệ
Chia cho 1000 tương đương dịch dấu phẩy sang trái 3 chữ số: 461,3 thành 0,4613. Nhân với 100 tương đương dịch dấu phẩy sang phải 2 chữ số: 0,4613 thành 46,13. Làm gộp cả hai phép: chia 1000 (đổi sang mét mô hình) rồi nhân 100 (đổi sang cm) nên chỉ cần chia 10 cho số đo ban đầu theo mét: 461,3 : 10 = 46,13 cm.
Cách nhận diện nhanh: đề cho kích thước thật kèm tỉ lệ 1 : n thì lấy kích thước thật chia n để có kích thước mô hình; luôn đọc kỹ đơn vị đề hỏi (m, cm, mm) và đổi đơn vị ở bước cuối. Với câu hỏi dạng “Landmark 81 cao bao nhiêu mét” hay bất kỳ vật thể nào, số liệu thực tế chỉ là dữ kiện đầu vào — điều quyết định điểm là xử lý đúng tỉ lệ và đúng đơn vị.
Bài viết liên quan: