Câu hỏi: Từ nào còn thiếu trong câu sau: “Ráng … có nhà thì giữ”?
- A. Mỡ gà
- B. Mỡ bò
- C. Mỡ ngan
- D. Mỡ vịt
Đáp án đúng là A. Mỡ gà. Câu tục ngữ đầy đủ là “Ráng mỡ gà có nhà thì giữ”, khuyên con người biết quý trọng những gì mình đang có, nhất là trong hoàn cảnh khó khăn. Chỉ từ “mỡ gà” mới tạo nên dạng chuẩn nguyên bản của câu tục ngữ, ca dao Việt Nam này.
Vì sao đáp án đúng là A. Mỡ gà?
Câu hỏi kiểm tra kiến thức về tục ngữ, ca dao Việt Nam. Câu đầy đủ là “Ráng mỡ gà có nhà thì giữ”. Tục ngữ là những câu nói ngắn gọn, ổn định về hình thức, được dân gian sáng tác và truyền miệng qua nhiều thế hệ, nên mỗi câu chỉ có một dạng chuẩn. Muốn điền đúng từ khuyết, người học phải nhớ đúng nguyên bản câu nói, chứ không thể tùy tiện thay một từ khác vào chỗ trống.
Về nghĩa, câu khuyên con người biết quý trọng những gì mình đang có, đặc biệt trong hoàn cảnh khó khăn. Từ việc giữ lại những thứ của cải gần gũi trong nhà, câu nói mở rộng thành lời nhắc giữ gìn mái ấm gia đình thay vì chạy theo những thứ phù phiếm bên ngoài. Hình ảnh “mỡ gà” — thứ dầu mỡ nhỏ bé, bình dân trong bữa ăn ngày xưa — gợi ý rằng kể cả của cải tưởng chừng nhỏ nhặt cũng đáng trân trọng khi nó là của mình. Phương án A hoàn thành câu tục ngữ một cách chính xác, nên là đáp án đúng.
Vì sao các phương án B, C, D sai?
Cả ba phương án còn lại đều là mỡ động vật, nghe vào có vẻ “điền chỗ nào cũng được” — đó chính là bẫy của dạng bài này. Tuy nhiên, không có bất kỳ phiên bản nào của câu tục ngữ được dân gian lưu truyền với các từ đó:
- B. Mỡ bò và C. Mỡ ngan: hai từ này không xuất hiện trong dạng chuẩn của câu; điền vào sẽ phá vỡ hình thức cố định của tục ngữ.
- D. Mỡ vịt: đây là phương án dễ nhầm nhất, vì vịt và gà đều là gia cầm quen thuộc ở nông thôn Việt Nam, “mỡ vịt” cũng là thứ có thật. Nhưng kho tàng ca dao tục ngữ chỉ lưu truyền dạng “mỡ gà”; thay “gà” bằng “vịt” vừa mất dạng chuẩn, vừa mất cặp âm “gà – giữ” góp phần làm câu đọc lên thuận miệng.
Với câu hỏi hoàn thiện tục ngữ, tiêu chí quyết định là dạng chuẩn của câu nói trong kho tàng văn học dân gian, chứ không phải cứ chọn từ hợp nghĩa là được.
Hệ thống kiến thức liên quan
Dạng bài điền từ còn thiếu trong câu thành ngữ, tục ngữ rèn cho người học hai kỹ năng: nhận biết một câu nói quen thuộc và hoàn thiện nó dựa trên trí nhớ hoặc suy luận từ vốn văn hóa, ngôn ngữ. Khi gặp đề có cấu trúc một từ bị khuyết cùng bốn lựa chọn, nên ưu tiên nhớ lại nguyên bản câu; nếu chưa nhớ chắc, có thể dựa vào dấu hiệu vần điệu, âm thanh để loại dần phương án gây nhiễu.
Về nội dung, câu “Ráng mỡ gà có nhà thì giữ” thuộc mảng tục ngữ khuyên răn: trân trọng những gì hiện có, nhất là mái ấm gia đình, thay vì mải mê chạy theo những thứ bên ngoài. Ôn tập những câu dạng này vừa củng cố vốn từ vựng tiếng Việt, vừa làm giàu kiến thức văn hóa dân gian — vốn thường gặp trong các bài kiểm tra Ngữ văn phần tiếng Việt và các cuộc thi hiểu biết văn hóa.
Mẹo ghi nhớ dạng bài điền từ vào tục ngữ
Cách nhớ nhanh nhất là cặp âm “gà – giữ”: từ cần điền nằm ngay trước “có nhà thì giữ”, và “gà” cùng phụ âm đầu /g/ với “giữ”, tạo lối nói miệng dễ nhớ của dân gian. Khi làm bài, hãy đọc thầm cả câu với từng phương án; đáp án đúng thường là phương án đọc lên nghe tròn vành, thuận tai như một câu đã từng nghe. Cuối cùng, cảnh giác với các lựa chọn gần nghĩa (cùng là mỡ động vật, cùng là gia cầm) — chúng được đưa ra chính để đánh lừa người học.
Bài viết liên quan: