Câu hỏi: Cho thông tin sau: Theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg ngày 6-7-2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành hệ thống ngành kinh tế Việt Nam, ngành công nghiệp (cấp 1) gồm 4 nhóm với 34 ngành (cấp 2). Đó là các nhóm công nghiệp khai khoáng (5 ngành); nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo (24 ngành); nhóm công nghiệp sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí (1 ngành) và nhóm công nghiệp cung cấp nước, hoạt động quản lí và xử lí rác thải, nước thải (4 ngành). Hãy đánh giá tính đúng/sai của các nhận định sau:
- a) Cơ cấu ngành công nghiệp nước ta có sự chuyển dịch tích cực do quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và mục tiêu phát triển bền vững.
- b) Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp theo ngành ở nước ta hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh quốc phòng.
- c) Nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỉ trọng cao nhất trong cơ cấu ngành công nghiệp nước ta.
- d) Xu hướng phát triển của ngành công nghiệp nước ta chú trọng phát triển các ngành truyền thống gắn với khai thác tài nguyên.
Đáp án đúng là a, b, c. Nhận định a, b, c đúng; nhận định d sai. Ba nhận định đúng đều được củng cố bởi số liệu trong đề và xu thế phát triển ngành công nghiệp Việt Nam theo Quyết định 27/2018/QĐ-TTg; nhận định d sai vì xu hướng hiện nay hướng tới công nghệ cao và giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên.
Vì sao các nhận định a, b, c đúng?
Cả ba nhận định đều phản ánh đúng thực trạng cơ cấu ngành công nghiệp nước ta hiện nay.
Nhận định a đúng: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi tăng dần tỉ trọng các ngành có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao; hội nhập quốc tế buộc cơ cấu ngành phải phù hợp với chuỗi giá trị toàn cầu; mục tiêu phát triển bền vững thúc đẩy các ngành tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường. Quá trình chuyển dịch này hướng tới cơ cấu hiện đại, hiệu quả hơn, và thể hiện ngay trong số liệu của đề: nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo gồm 24 ngành — gấp gần 5 lần nhóm khai khoáng chỉ có 5 ngành.
Nhận định b đúng: Sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực sản xuất, khả năng cung cấp vật tư, thiết bị, năng lượng cho quốc phòng, an ninh. Một cơ cấu công nghiệp đa dạng và hiện đại giúp nước ta giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, tăng tự chủ — đó chính là nền tảng củng cố sức mạnh quốc phòng.
Nhận định c đúng: Trong 34 ngành cấp 2, nhóm chế biến, chế tạo chiếm 24 ngành (khoảng 70,6%), cao hơn hẳn các nhóm còn lại: khai khoáng 5 ngành, sản xuất – phân phối điện, khí đốt, nước 1 ngành, cung cấp nước và xử lí rác thải, nước thải 4 ngành. Như vậy nhóm này chiếm tỉ trọng cao nhất trong cơ cấu ngành công nghiệp.
Vì sao nhận định d sai?
Nhận định d sai ở cụm “chú trọng phát triển các ngành truyền thống gắn với khai thác tài nguyên”. Xu hướng phát triển công nghiệp nước ta hiện nay không chỉ tập trung vào ngành truyền thống mà ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp sạch, chế biến sâu, bền vững, giảm dần phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô. Các ngành truyền thống (dệt may, chế biến nông sản, sản xuất vật liệu…) vẫn được phát triển, nhưng theo hướng đổi mới công nghệ và tăng giá trị gia tăng, không dựa chủ yếu vào tài nguyên.
Đây là nhận định dễ nhầm nhất: nhiều học sinh nghĩ Việt Nam giàu tài nguyên nên công nghiệp sẽ dựa vào khai thác. Thực tế, khai thác tài nguyên thô bán giá thấp và gây ô nhiễm, mâu thuẫn với mục tiêu phát triển bền vững đã nêu ở nhận định a — dấu hiệu cho thấy d không thể đúng.
Hệ thống kiến thức liên quan
Theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg, ngành công nghiệp (cấp 1) của Việt Nam gồm 4 nhóm với 34 ngành (cấp 2):
- Nhóm công nghiệp khai khoáng: 5 ngành.
- Nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo: 24 ngành.
- Nhóm công nghiệp sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí: 1 ngành.
- Nhóm công nghiệp cung cấp nước, hoạt động quản lí và xử lí rác thải, nước thải: 4 ngành.
Khi làm bài dạng này, cần đọc kỹ đoạn thông tin, xác định đúng các nhóm ngành và số ngành cấp 2 của từng nhóm, sau đó đối chiếu từng nhận định: nhận định về số liệu (như c) kiểm tra bằng phép so sánh trong đề; nhận định về xu hướng, ý nghĩa (như a, b, d) đánh giá bằng kiến thức về chuyển dịch cơ cấu trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập. Chú ý các từ khóa “chuyển dịch tích cực”, “chiếm tỉ trọng cao nhất”, “chú trọng phát triển” vì chúng quyết định hướng đánh giá. Lưu ý số ngành nêu trên theo văn bản năm 2018, về sau hệ thống ngành có thể được điều chỉnh, bổ sung.
Mẹo ghi nhớ dạng bài
Ghi dãy số 5 – 24 – 1 – 4 (tổng 34): nhóm chế biến, chế tạo đứng đầu với 24/34 ngành, là “trụ cột” của công nghiệp nước ta.
Với dạng đúng/sai: nhận định khẳng định xu hướng “gắn với khai thác tài nguyên” hầu hết sai vì ngược với định hướng phát triển bền vững; nhận định chứa “chiếm tỉ trọng cao nhất” cần kiểm tra lại bằng số liệu có sẵn trong đề trước khi kết luận. Nhận định nêu ý nghĩa đa chiều (kinh tế đi đôi với quốc phòng, an ninh) thường đúng theo hướng nhìn tổng thể của sách giáo khoa.
Bài viết liên quan: