Câu hỏi: Các loài động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn hở?
- A. Trai, ốc sên, tôm, ong, bọ ngựa, bò sát.
- B. Trai, ốc sên, tôm, ong, bọ ngựa, cua.
- C. Chim, ốc sên, tôm, ong, bọ ngựa, cua.
- D. Trai, ốc sên, tôm, cá, bọ ngựa, cua.
Đáp án đúng là B. Trai, ốc sên, tôm, ong, bọ ngựa, cua. Sáu loài này đều là động vật không xương sống thuộc hai nhóm thân mềm (trai, ốc sên) và chân khớp (tôm, cua, ong, bọ ngựa) — hai nhóm điển hình có hệ tuần hoàn hở, trong đó máu chảy ra khoang cơ thể để tắm trực tiếp các tế bào.
Vì sao đáp án B đúng?
Hệ tuần hoàn hở là hệ tuần hoàn mà máu được tim bơm ra theo động mạch, nhưng không được bao kín trong mạch suốt đường đi: máu đổ ra khoang cơ thể (khoang máu), chảy lan giữa các mô, tiếp xúc trực tiếp với các tế bào để trao đổi chất, rồi mới quay về tim. Vì máu được “đổ tự do” ra khoang cơ thể nên hệ tuần hoàn hở không có mao mạch nối động mạch với tĩnh mạch.
Trong tự nhiên, hệ tuần hoàn hở gặp ở hầu hết động vật thân mềm và động vật chân khớp. Đối chiếu từng loài ở phương án B:
- Trai, ốc sên: động vật thân mềm — hệ tuần hoàn hở.
- Tôm, cua: động vật chân khớp (lớp giáp xác) — hệ tuần hoàn hở.
- Ong, bọ ngựa: động vật chân khớp (lớp côn trùng) — hệ tuần hoàn hở.
Cả sáu loài đều thỏa mãn tiêu chí “máu ra khoang cơ thể, không có mao mạch”, nên phương án B khớp hoàn toàn với định nghĩa.
Vì sao các phương án A, C, D sai?
Cả ba phương án sai đều theo cùng một kiểu bẫy: giữ lại năm loài đúng và trộn vào đúng một loài động vật có xương sống — nhóm có hệ tuần hoàn kín.
- A sai vì có bò sát. Bò sát thuộc động vật có xương sống, máu luôn lưu thông trong mạch và đi qua mao mạch, tức là hệ tuần hoàn kín, không phải hở.
- C sai vì có chim. Chim có hệ tuần hoàn kín với tim bốn ngăn và vòng tuần hoàn kép hoàn chỉnh, trái hẳn với đặc điểm máu đổ ra khoang cơ thể.
- D sai vì có cá. Cá có hệ tuần hoàn kín (dạng đơn, tim hai ngăn); máu của cá không bao giờ tắm trực tiếp các tế bào trong khoang cơ thể.
Phương án A dễ nhầm nhất: bò sát trông “nguyên thủy” hơn chim và cá, khiến nhiều bạn tưởng hệ tuần hoàn của chúng chưa hoàn chỉnh. Thực tế mọi nhóm động vật có xương sống đều có hệ tuần hoàn kín, nên chỉ cần một loài có xương sống lọt vào danh sách là phương án bị loại ngay.
Hệ thống kiến thức liên quan
Hệ tuần hoàn ở động vật chia thành hai dạng chính: hệ tuần hoàn hở (thân mềm, chân khớp) và hệ tuần hoàn kín (động vật có xương sống). Riêng hệ tuần hoàn kín lại gồm hai loại: vòng tuần hoàn đơn (ở cá) và vòng tuần hoàn kép (ở lưỡng cư, bò sát, chim, thú). Về chức năng, hệ tuần hoàn còn được gọi là hệ vận chuyển: máu vận chuyển oxy, chất dinh dưỡng, hoocmôn đến các tế bào và đưa các sản phẩm thải ra khỏi tế bào.
Dấu hiệu phân biệt nhanh hai dạng: hệ hở không có mao mạch, máu thoát ra khoang cơ thể; hệ kín có mạng mao mạch dày đặc, máu luôn nằm trong lòng mạch. Vì vậy khi gặp câu hỏi “động vật nào không có mao mạch”, đáp án luôn nằm ở nhóm có hệ tuần hoàn hở (ví dụ tôm sông), ngược lại cá, chim, ngựa đều có mao mạch.
Một điểm mở rộng thú vị: không phải mọi loài thân mềm đều có hệ hở — nhóm đầu chân như mực, bạch tuộc lại có hệ tuần hoàn kín. Trong chương trình phổ thông, các ví dụ chuẩn về hệ hở vẫn là trai, ốc sên, tôm, cua và côn trùng. Về hô hấp, nhóm chân khớp có hệ hở trao đổi khí bằng mang (tôm, cua) hoặc hệ khí quản (ong, bọ ngựa), còn trai thở bằng mang.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Ghi nhớ theo quy tắc nhóm: “Tôm, cua, côn trùng, trai, ốc — hở; cá, ếch, bò sát, chim, thú — kín”. Nói cách khác: động vật có xương sống luôn có hệ tuần hoàn kín; động vật không xương sống có tim (thân mềm, chân khớp) thường có hệ tuần hoàn hở.
With dạng câu liệt kê nhiều loài như bài này, cách làm nhanh nhất là soi từng loài một: chấm “hở” cho thân mềm — chân khớp, chấm “kín” cho mọi loài có xương sống. Chỉ cần phát hiện một loài có xương sống lẫn trong danh sách là loại ngay phương án đó, không cần đọc lại cả dòng.
Bài viết liên quan: