Nội dung nào không phải là chức năng của Sử học? Đáp án đúng

Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phải là chức năng của Sử học?

• A. Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ
• B. Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử
• C. Dự đoán tương lai

Đáp án đúng là C. Dự đoán tương lai. Sử học có chức năng tái hiện các sự kiện lịch sử đã diễn ra và rút ra bản chất, quy luật vận động của lịch sử; việc dự đoán tương lai không nằm trong chức năng của ngành khoa học này.

Vì sao đáp án C đúng?

Trước hết cần xác định Sử học có chức năng nào. Sử học là ngành khoa học nghiên cứu quá khứ của loài người: tìm hiểu, phân tích và giải thích các sự kiện, quá trình lịch sử dựa trên hệ thống sử liệu. Từ đặc thù đó, Sử học thực hiện hai nhóm chức năng cơ bản là tái hiện quá khứ và rút ra bản chất, quy luật cùng bài học lịch sử.

Dự đoán tương lai không thuộc chức năng của Sử học, vì đối tượng nghiên cứu của ngành này là quá khứ đã diễn ra và được phục dựng từ tư liệu, chứ không phải những diễn biến chưa xảy ra. Khi nghiên cứu lịch sử, con người rút ra được bài học kinh nghiệm để vận dụng cho hiện tại và tương lai, nhưng “rút ra bài học” khác với “dự đoán”: không ai có thể dùng sử liệu để báo trước chính xác một sự kiện sắp xảy ra, bởi lịch sử không lặp lại nguyên vẹn trong những bối cảnh mới. Nói cách khác, Sử học giúp con người nhìn lại quá khứ để hiểu hiện tại và đúc kết kinh nghiệm, chứ không có nhiệm vụ nhìn trước và báo trước tương lai.

Vì sao các phương án A và B không được chọn?

A và B đều là chức năng có thật của Sử học, nên không thỏa mãn yêu cầu “không phải là chức năng” của đề bài.

Phương án A — Khôi phục các sự kiện lịch sử diễn ra trong quá khứ: đây là chức năng cơ bản của Sử học. Nhờ nghiên cứu, phân tích các nguồn tư liệu, Sử học tái hiện lại những gì đã xảy ra, giúp ta hiểu rõ quá trình hình thành và phát triển của xã hội loài người. Thiếu chức năng này, các dấu vết quá khứ sẽ chỉ là tư liệu rời rạc chứ chưa trở thành tri thức lịch sử.

Phương án B — Rút ra bản chất và các quy luật vận động của lịch sử: đây cũng là chức năng quan trọng của Sử học. Sử học không dừng lại ở việc kể lại sự kiện mà còn phân tích, tổng hợp để nhận biết bản chất và quy luật chi phối sự vận động của lịch sử, từ đó đúc kết bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai.

Trong ba phương án, B dễ gây lẫn nhất:不少 học sinh thấy “rút ra quy luật” và nhầm đó là hình thức dự báo. Cần tách bạch: rút ra quy luật, bài học là nhìn ngược về quá khứ để đúc kết; còn dự đoán tương lai là báo trước diễn biến chưa xảy ra — công việc thuộc về các khoa học dự báo, không phải Sử học.

Hệ thống kiến thức liên quan

Để làm tốt dạng bài về chức năng của Sử học, cần nắm vững hai khía cạnh chính:

• Tái hiện, phục dựng quá khứ: thông qua nghiên cứu, phân tích các nguồn tư liệu, Sử học tìm hiểu và mô tả các sự kiện, con người và bối cảnh lịch sử như chúng đã thực sự diễn ra.
• Phân tích, rút ra quy luật: vượt lên trên mức mô tả, Sử học tổng hợp các sự kiện để rút ra bài học kinh nghiệm và những quy luật chung chi phối sự phát triển của xã hội loài người.

Câu hỏi này kiểm tra khả năng phân biệt hai nhiệm vụ trên với những việc nằm ngoài ngành Sử học. Ngoài dự đoán tương lai, các nội dung tương tự cũng không phải chức năng của Sử học, chẳng hạn dự báo thời tiết thuộc về Khí tượng học, dự báo kinh tế thuộc về Kinh tế học — dù đều liên quan đến dữ liệu, chúng không nghiên cứu quá khứ của loài người bằng phương pháp của Sử học.

Mẹo ghi nhớ

Với dạng câu hỏi “không phải là chức năng của…”, dùng phương pháp loại trừ: ghi nhớ hai chức năng chuẩn là tái hiện quá khứ và rút ra bản chất, quy luật, bài học lịch sử; phương án nào nằm ngoài hai nội dung đó chính là đáp án cần chọn.

Công thức ngắn để nhớ: Sử học nhìn về quá khứ — tái hiện sự kiện, phân tích quy luật, đúc kết bài học — chứ không báo trước tương lai. Gặp phương án chứa động từ “dự đoán”, “báo trước”, “định trước”, gần như chắc chắn đó là nội dung không thuộc chức năng của Sử học.