Câu hỏi: Khí hậu của miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ có đặc điểm nào sau đây?
- A. Nền nhiệt thấp, mùa đông lạnh.
- B. Có hai mùa mưa – khô rõ rệt.
- C. Nhiệt độ trung bình dưới 25°C.
- D. Biên độ nhiệt trung bình lớn.
Đáp án đúng là B. Có hai mùa mưa – khô rõ rệt. Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng luân phiên của gió mùa Tây Nam (gây mưa vào mùa hè) và gió mùa Đông Bắc (gây khô hạn vào mùa đông), nên一年 chia rõ thành mùa mưa và mùa khô.
Vì sao đáp án B đúng?
Đặc điểm nổi bật nhất của khí hậu miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ là năm được chia thành hai mùa mưa – khô rõ rệt, và nguyên nhân nằm ở cơ chế gió mùa. Mùa hè, gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh, mang nhiều hơi nước từ biển vào gây mưa lớn, hình thành mùa mưa. Mùa đông, gió mùa Đông Bắc thay thế, gây thời tiết khô hanh kéo dài, hình thành mùa khô. Hai hệ gió đổi chỗ cho nhau đều đặn hằng năm nên ranh giới giữa mùa mưa và mùa khô rất rõ ràng.
Bên cạnh đó, do nằm gần xích đạo, miền này nhận được lượng bức xạ mặt trời lớn và ổn định nên nền nhiệt cao quanh năm: nhiệt độ trung bình năm trên 25°C. Nhiệt độ giữa các tháng ít chênh lệch khiến biên độ nhiệt trung bình năm không lớn. Bộ đặc điểm này (hai mùa mưa – khô, nền nhiệt cao, biên độ nhiệt nhỏ) vừa khẳng định B đúng, vừa là căn cứ để loại ba phương án còn lại.
Vì sao các phương án còn lại sai?
Phương án A – “Nền nhiệt thấp, mùa đông lạnh” là đặc điểm của khí hậu miền Bắc, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa Đông Bắc lạnh vào mùa đông. Miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ nằm thấp hơn về vĩ độ, gần xích đạo hơn nên nền nhiệt cao, mùa đông không lạnh. Đây là phương án dễ nhầm nhất, vì học sinh thường học thuộc đặc điểm khí hậu miền Bắc trước rồi áp dụng nhầm cho cả nước.
Phương án C sai về số liệu: nhiệt độ trung bình năm của miền này trên 25°C chứ không dưới. Nền nhiệt thấp dưới 25°C thường chỉ gặp ở vùng núi cao, không phải đặc trưng của hai miền này. Phương án D sai vì biên độ nhiệt trung bình năm không lớn: do nóng ổn định quanh năm nên nhiệt độ giữa các tháng chênh lệch ít, khác hẳn miền Bắc nơi mùa đông lạnh làm biên độ nhiệt năm tăng lên.
Hệ thống kiến thức liên quan
Câu hỏi này kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức chung về khí hậu Việt Nam – nhiệt đới gió mùa – vào từng cụm miền địa lý. Mỗi miền có nét riêng do vị trí khác nhau, nên khi gặp dạng này cần kiểm tra lần lượt bốn tiêu chí:
- Có mùa đông lạnh hay không: miền Bắc có mùa đông lạnh; Nam Trung Bộ và Nam Bộ không có.
- Số lượng mùa trong năm: miền Bắc có bốn mùa xuân – hạ – thu – đông; Nam Trung Bộ và Nam Bộ chỉ có hai mùa mưa – khô.
- Nền nhiệt: Nam Trung Bộ và Nam Bộ nóng quanh năm, nhiệt độ trung bình năm trên 25°C.
- Biên độ nhiệt năm: nhỏ ở Nam Trung Bộ và Nam Bộ, lớn hơn ở miền Bắc.
Mối liên hệ vị trí – khí hậu là chìa khóa giải dạng bài: nằm gần xích đạo và phía nam chí tuyến Bắc nên miền Nam đón nhiều nắng, nóng ổn định; còn miền Bắc chịu tác động lạnh của gió mùa Đông Bắc mạnh hơn hẳn.
Mẹo ghi nhớ
Ghi nhanh bằng cụm: “Nam hai mùa mưa – khô, nóng quanh năm”. Ba đặc trưng cần thuộc của miền Nam Trung Bộ và Nam Bộ là hai mùa mưa – khô rõ rệt, nhiệt độ trung bình trên 25°C và biên độ nhiệt năm nhỏ. Bất kỳ phương án nào nhắc “mùa đông lạnh”, “nhiệt độ dưới 25°C” hay “biên độ nhiệt lớn” đều đang mô tả miền Bắc hoặc vùng núi cao – loại ngay không cần suy luận thêm. Trong đề trắc nghiệm Địa lý, nhóm câu so sánh khí hậu Bắc – Nam gần như luôn bẫy bằng cách tráo đặc điểm của miền Bắc vào câu hỏi về miền Nam.
Bài viết liên quan: