Câu hỏi: Đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ vì?
- A. Có địa hình núi cao đồ sộ nhất nước ta
- B. Là miền duy nhất có địa hình cao trên 2600m
- C. Có địa hình phần lớn là đồi núi
- D. Có mùa đông lạnh nhất nước ta
Đáp án đúng là B. Là miền duy nhất có địa hình cao trên 2600m. Đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ hình thành ở nơi có độ cao vượt ngưỡng khoảng 2600 m, nơi nhiệt độ trung bình năm hạ thấp đủ để khí hậu mang tính ôn đới. Trong ba miền tự nhiên của nước ta, chỉ miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ (nơi có dãy Hoàng Liên Sơn) đáp ứng được điều kiện độ cao này.
Vì sao đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở miền này?
Yếu tố quyết định sự xuất hiện của đai ôn đới gió mùa trên núi là độ cao địa hình. Theo quy luật phân hóa khí hậu theo độ cao, nhiệt độ không khí giảm trung bình khoảng 0,6°C cho mỗi 100 m lên cao. Ở độ cao trên 2600 m, nhiệt độ trung bình năm đã hạ thấp đủ để khí hậu mang tính chất ôn đới: mát mẻ quanh năm, mùa đông lạnh, mùa hè ít nóng hơn hẳn so với vùng thấp.
Trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, các đỉnh núi vượt ngưỡng 2600 m chỉ tập trung ở dãy Hoàng Liên Sơn (thuộc miền Tây Bắc), tiêu biểu là đỉnh Fansipan cao khoảng 3143 m — “nóc nhà” của cả nước. Vì là miền duy nhất có địa hình vượt ngưỡng này nên đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ, không xuất hiện ở các miền khác.
Vì sao các phương án A, C, D sai?
Phương án A (“Có địa hình núi cao đồ sộ nhất nước ta”) là phương án dễ nhầm nhất. Miền này đúng là nơi có dãy núi cao đồ sộ nhất nước, nhưng “núi cao đồ sộ” mới chỉ là đặc điểm chung, không phải điều kiện quyết định: không phải vùng nào có núi cao đồ sộ cũng xuất hiện đai ôn đới trên núi. Tiêu chí chính xác phải là ngưỡng độ cao cụ thể — trên 2600 m — như phương án B đã nêu.
Phương án C (“Có địa hình phần lớn là đồi núi”) sai vì nhiều vùng ở nước ta cũng có địa hình phần lớn là đồi núi (như Đông Bắc hay Tây Nguyên) nhưng không hề có đai ôn đới trên núi. Địa hình đồi núi chỉ là điều kiện cần, chưa đủ; thiếu ngưỡng độ cao thì đai khí hậu ôn đới không hình thành.
Phương án D (“Có mùa đông lạnh nhất nước ta”) sai vì mùa đông lạnh là hiện tượng thời tiết theo mùa, do các đợt không khí lạnh từ phương Bắc tràn về, chỉ kéo dài vài tháng trong năm. Ngược lại, đai ôn đới trên núi đòi hỏi nhiệt độ thấp thường xuyên quanh năm nhờ độ cao. Độ cao mới là yếu tố quyết định, chứ không phải độ lạnh của mùa đông.
Hệ thống kiến thức liên quan
Câu hỏi này thuộc phần phân hóa khí hậu theo độ cao trong chương trình Địa lí tự nhiên Việt Nam. Để giải chắc chắn, cần nắm các ý sau:
- Đặc điểm của đai ôn đới gió mùa trên núi: khí hậu mát mẻ quanh năm, mùa đông lạnh, mùa hè ít nóng hơn vùng thấp; vào những đợt rét đậm rét hại, vùng núi cao như Sa Pa có thể xuất hiện băng giá, tuyết rơi.
- Điều kiện hình thành: đai khí hậu này phân bố từ độ cao khoảng 2600 m trở lên; phía trên cùng còn có đai núi cao giá lạnh chỉ gặp trên những đỉnh cao nhất của Hoàng Liên Sơn.
- Mối quan hệ giữa địa hình và khí hậu: lãnh thổ nước ta chia thành ba miền tự nhiên (Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ; Tây Bắc và Bắc Trung Bộ; Nam Trung Bộ và Nam Bộ). Miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ có độ cao, hướng địa hình và vị trí tiếp giáp các luồng gió mùa tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với hai miền còn lại, mà biểu hiện nổi bật nhất chính là sự hiện diện của đai ôn đới trên núi.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Ghi nhớ cặp số “2600 m – 3143 m”: 2600 m là ngưỡng mở đầu của đai ôn đới trên núi, còn 3143 m là độ cao đỉnh Fansipan — đỉnh núi cao nhất Việt Nam thuộc dãy Hoàng Liên Sơn. Nhớ hai con số này là trả lời được các câu hỏi về vị trí phân bố của đai ôn đới gió mùa trên núi ở nước ta.
Khi gặp dạng câu hỏi “vì sao chỉ có ở…”, hãy chọn phương án nêu điều kiện quyết định kèm tiêu chí cụ thể (ngưỡng độ cao), thay vì phương án chỉ nêu đặc điểm chung chung như “núi cao đồ sộ”, “nhiều đồi núi” hay “mùa đông lạnh” — đó thường là các đáp án gây nhiễu.
Bài viết liên quan: