Câu hỏi: Điều kiện cơ bản đảm bảo cho sự di truyền độc lập của các cặp gen quy định các cặp tính trạng là
- A. mỗi gen phải nằm trên mỗi NST khác nhau.
- B. các gen không có hòa lẫn vào nhau.
- C. gen trội phải lấn át hoàn toàn gen lặn.
- D. số lượng cá thể nghiên cứu phải lớn.
Đáp án đúng là A. Mỗi gen phải nằm trên mỗi NST (nhiễm sắc thể) khác nhau. Đây là điều kiện cơ bản đảm bảo cho sự di truyền độc lập của các cặp gen, vì các cặp gen chỉ phân li độc lập với nhau trong giảm phân khi chúng nằm trên các cặp nhiễm sắc thể đồng nguồn khác nhau.
Vì sao đáp án A đúng?
Di truyền độc lập là hiện tượng các cặp gen quy định các cặp tính trạng khác nhau phân li độc lập với nhau trong quá trình giảm phân tạo giao tử và tổ hợp tự do trong quá trình thụ tinh. Kết quả là ở đời con xuất hiện nhiều biến dị tổ hợp, đúng như Mendel đã quan sát trong các thí nghiệm lai hai tính.
Cơ sở tế bào học của hiện tượng này nằm ở hành vi của nhiễm sắc thể trong giảm phân. Mỗi gen có vị trí xác định trên một nhiễm sắc thể. Khi các gen thuộc các cặp gen khác nhau nằm trên các nhiễm sắc thể khác nhau, sự phân li của nhiễm sắc thể này hoàn toàn không phụ thuộc vào sự phân li của nhiễm sắc thể kia. Vì vậy, các gen ấy được phân phối vào giao tử một cách độc lập, ngẫu nhiên.
Nếu hai gen cùng nằm trên một nhiễm sắc thể, chúng có xu hướng di truyền cùng nhau (hiện tượng liên kết gen) và không tuân theo quy luật phân li độc lập, trừ khi có trao đổi chéo xảy ra. Do đó, để các cặp gen quy định các cặp tính trạng di truyền độc lập, điều kiện bắt buộc là mỗi gen phải nằm trên một nhiễm sắc thể khác nhau.
Vì sao các phương án còn lại sai?
Cả ba phương án B, C, D đều nêu đặc điểm có thật trong di truyền học, nhưng không phương án nào là điều kiện bảo đảm sự phân li độc lập của gen:
- B. Các gen không có hòa lẫn vào nhau: tính không hòa lẫn là đặc điểm chung của vật chất di truyền — alen trội và alen lặn tồn tại độc lập trong kiểu gen mà không pha trộn vào nhau. Điều này đúng với mọi gen, kể cả các gen liên kết trên cùng một nhiễm sắc thể, nên không thể là điều kiện riêng cho di truyền độc lập.
- C. Gen trội phải lấn át hoàn toàn gen lặn: sự trội hoàn toàn chỉ ảnh hưởng đến biểu hiện kiểu hình, không liên quan đến cách các gen phân li trong giảm phân. Ngay cả khi gen có quan hệ trội không hoàn toàn hoặc đồng trội, các cặp gen vẫn phân li độc lập miễn là chúng nằm trên các nhiễm sắc thể khác nhau.
- D. Số lượng cá thể nghiên cứu phải lớn: số lượng cá thể lớn chỉ giúp kết quả thống kê chính xác hơn, giảm sai lệch ngẫu nhiên, chứ bản thân nó không tạo ra sự độc lập trong di truyền. Đây là phương án dễ nhầm nhất, vì người học thường lẫn giữa yếu tố kỹ thuật nghiên cứu và điều kiện sinh học của quy luật.
Hệ thống kiến thức liên quan
Quy luật phân li độc lập của Mendel phát biểu: các cặp alen của các gen khác nhau phân li độc lập trong quá trình hình thành giao tử. Nội dung này chỉ đúng khi các gen xét tới nằm trên các nhiễm sắc thể khác nhau. Có thể hệ thống hai trường hợp:
- Gen nằm trên các NST khác nhau: các gen phân li độc lập, tổ hợp tự do trong thụ tinh tạo biến dị tổ hợp; ví dụ phép lai hai cặp gen AaBb × AaBb cho tỉ lệ kiểu hình 9:3:3:1.
- Gen nằm trên cùng một NST: các gen liên kết thành nhóm liên kết và di truyền cùng nhau; chỉ khi xảy ra trao đổi chéo trong giảm phân mới xuất hiện tái tổ hợp với tần số thấp.
Cần phân biệt hai phạm vi kiến thức: sự trội — lặn thuộc quy luật phân li (quy luật thứ nhất của Mendel), còn sự phân li độc lập của các cặp gen thuộc quy luật thứ hai. Hai nội dung này tách biệt nhau: một tính trạng có thể trội hoàn toàn, trội không hoàn toàn hay đồng trội mà vẫn tuân theo quy luật phân li độc lập về kiểu gen.
Mẹo ghi nhớ
Ghi nhanh công thức: khác cặp NST thì độc lập, cùng một NST thì liên kết. Khi gặp câu hỏi dạng “điều kiện”, hãy tìm yếu tố thuộc bản chất sinh học (vị trí gen trên nhiễm sắc thể), không chọn yếu tố thuộc kỹ thuật nghiên cứu như số lượng cá thể hay số phép lai. Phương án nói về trội — lặn nên loại ngay, vì nó liên quan đến biểu hiện tính trạng chứ không liên quan đến sự phân li của gen.
Bài viết liên quan: